Ukryj obrazki | Powrót na stronę

Zabytki archeologiczne

Zbiór archeologiczny obejmuje 14.000 zespołów i 17.000 zabytków wydzielonych, które są podzielone na 38 kategorii zabytków wydzielonych, w tym:
  • broń (głównie z okresu średniowiecza),
  • ozdoby i części stroju (średniowieczne i nowożytne),
  • naczynia kuchenne i stołowe oraz ceramika użytkowa i budowlana (z okresu średniowiecza i nowożytne),
  • przedmioty codziennego użytku (średniowieczne i nowożytne),
  • monety (starożytne, średniowieczne, nowożytne),
  • zabawki i przedmioty do gier (nowożytne i średniowieczne),
  • dewocjonalia (z okresu nowożytnego).

Zabytki wydzielone

I.  Najstarsze (narzędzia i rdzenie krzemienne) pochodzą z epoki kamienia, paleolitu środkowego (ok. 100 tys. lat przed. Ch.) i górnego (około. 30 tys. lat przed Ch.); kolejne (górnośląsko-małopolskiej kultury łużyckiej) są datowane na czasy wczesnej epoki żelaza (650-400 lat przed Ch.).
 
II. Zbiór monet liczy 1147 egzemplarzy. Najstarsze to monety rzymskie, m.in. z czasów panowania cesarzy Tytusa (39-81 r.) i Konstantyna Wielkiego (280-337 r.); większość pozostałych pochodzi z okresu średniowiecza (od w. XI) i z czasów nowożytnych. Najliczniejsze są monety polskie (Piastów, Jagiellonów, królów elekcyjnych); po kilka wybito w mennicach Księstwa Warszawskiego i Królestwa Kongresowego i Polski Odrodzonej. Ilościowo przeważają w tym zespole tzw. boratynki: szelągi koronne i litewskie Jana Kazimierza (około 320 sztuk, część z nich to fałszerstwa). Druga część zbioru, mniej liczna, to monety obce, pochodzące z: Prus (np. denar Albrechta Hohenzollerna z r. 1546), Śląska - (np. obol cieszyński Ferdynanda III), Węgier - Beli III (1172-1196), denar Ludwika Węgierskiego (1326-82), srebrny denar pośmiertny Maksymiliana II (1564-1576O) z r. 1578), Saksonii - srebrny denar Ottona III i Adelajdy 996-1040), Szwecji - szeląg ryski Królowej Krystyny (1632-54), szeląg Gustawa II Adolfa (1611- 1632), Bawarii - np. grosz Karola Alberta z r. 1737, Sardynii - Wiktora Amadeusza II (1666-1732), Szkocji - turner Karola l (1625-1649) oraz Austro-Węgier.
 
III.  Kolekcja ceramicznych płytek posadzkowych liczy około 400 okazów romańskich, całych lub zachowanych fragmentarycznie, wykonanych dwoma technikami: reliefu i inkrustacji,  szkliwione. Do tej pory wydzielono 29 typów ze względu na rodzaj ornamentyki. Pochodzą one z pierwszej ceramicznej posadzki katedry romańskiej, datowanej na czas około r. 1250.
 
IV. Zespół szklanych ampułek liturgicznych (24 sztuki), z w. XVI-XIX.  Wydobyto je w r. 1983 podczas czyszczenia studzienki przy ołtarzu głównym w katedrze.
 
V. Zbiór fajek porcelanowych i glinianych obejmuje około 890 pozycji. Najstarsza fajka gliniana jednorodna, ze znanej manufaktury w Goudzie (Holandia) jest datowana na 1 połowę w. XVII. Pozostałe główki fajek, z w. XVII-XX, to okazy bogato zdobione, z napisami i stemplami fabrycznymi takich ośrodków jak: Gouda, Kolonia (Niemcy), Baňska  Štiavnica i Terezin (Słowacja), Körmöcz (Węgry), Wiedeń (Austria) oraz Rościn i Zborowskie k/Czestochowy (Prusy).
 
VI. Zbiór zabawek, powstałych w w. XIII-XIX, tworzą: miniaturowe przedmioty codziennego użytku (naczynia, trójnóżki, koszyczki, pucharki, miseczki itd.); liczne elementy gier planszowych, takie jak ceramiczne, kamienne i szklane kulki, oraz kostki sześcienne, pionki i astragalusy z kości, używane przy grach hazardowych; skarbonki, grzechotki, a także pisanki; nieliczne instrumenty muzyczne: fujarki, gwizdki i tyrczydełka, wykonane z kości i gliny; mamy też kościane łyżwy i części płóz do sanek.
 
VII.  Zespół dewocjonaliów, datowanych na XVII-XVIII tworzą medaliki, krzyżyki, relikwiarze, pasyjki, paciorki różańców. Najcenniejszymi okazami są metalowy ryngraf oraz krzyż-karawaka. 

Najcenniejsze i unikatowe zabytki z badań archeologicznych:

  • Wisior z kryształu górskiego, w złotej oprawie, w. XI lub XII (znaleziony w r. 1964).
  • Trzy zausznice: złota, w. XI (?)(znaleziona w r. 2000); srebrna, wielkomorawska (?), w. IX/ X (?)(znaleziona w r. 1982); srebrna ze spiralnym oplotem, styl Bijelo Brdo, w. XI, (znaleziona w r. 1968).
  • Okucie pasa w stylu karolińskim, brąz złocony, w. VIII (znalezione w r. 1951).
  • Patena ołowiana z grobu przy kościele B., w. XI (znaleziona w r. 1966).
  • Znaki pielgrzymie: św. Jakuba (?), muszla atlantycka, z kościoła B, w. XI-XIII; św. Stanisława, po 1250 (znalezione w r. 1966).
  • Dwie bulle ołowiane – pieczęcie papieży:  Aleksandra IV (1254-1261); Marcina V (1417-1431).
  • Pierścień (obrączka), złoty, z grobowca przy rotundzie czteroabsydowej, w.  XI (znaleziony w r. 1967).
  • Pierścień Kazimierza Jagiellończyka, złoty, z grobu króla (znaleziony w r. 1973).
  • Dwudukat złoty, w. XVI/XVII (znaleziony w r. 2000).
  • Korobka (pojemnik) na zioła, z kory lipowej, w. XI (znaleziona w r. 1959).
  • Medal z okazji 50 rocznicy panowania cesarza Franciszka Józefa I (znaleziony w r. 1990). Medalion na Święto Wiosny, Wiedeń, 1886 (znaleziony w r. 1966).
  • Oznaka pułkowa, Austro-Węgry, 1871 (znaleziona w r. 1958).

 

Zausznica. Kijów lub Biznacjum, w. XI(?).
Zausznica. Kijów lub Biznacjum, w. XI(?).

ZAUSZNICA tzw. koszyczkowata. Kijów lub Biznacjum, w. XI(?). Złoto, filigran. Znaleziona na dziedzińcu arkadowym zamku w r. 2000.

Znak pielgrzymi św. Stanisława. Kraków, po 1250.
Znak pielgrzymi św. Stanisława. Kraków, po 1250.

ZNAK PIELGRZYMI ŚW. STANISŁAWA. Kraków, po 1250. Dwustronny, wybity w ołowiu, zaopatrzony w cztery uszka; z postacią biskupa, orłami (awers) oraz napisami. Znaleziony przy reliktach rotundy B.

Zausznica srebrna. Wielkie Morawy, w. IX/X (?).
Zausznica srebrna. Wielkie Morawy, w. IX/X (?).

ZAUSZNICA. Wielkie Morawy, w. IX/X (?). Srebro. Znaleziona w pobliżu rotundy przedromańskiej przy katedrze: 
a/ stan zachowania po znalezieniu,
b/ próba rekonstrukcji.

Dwudukat. Antwerpia, 1598-1621.
Dwudukat. Antwerpia, 1598-1621.

DWUDUKAT (dublon). Antwerpia, ok. 1600. Złoto. Z popiersiami arcyksiążęcej pary Alberta i Elżbiety (awers) i tarczą herbową otoczoną Orderem Złotego Runa (rewers). Znaleziony przy wschodniej elewacji pałacu królewskiego w r. 2000.

Płytka posadzkowa. Kraków, około 1250.
Płytka posadzkowa. Kraków, około 1250.

PŁYTKA POSADZKOWA. Kraków, około 1250. Ceramiczna, polewa ołowiana, inkrustacja.

Płytka posadzkowa. Kraków, około 1250.
Płytka posadzkowa. Kraków, około 1250.

PŁYTKA POSADZKOWA. Kraków, około 1250. Ceramiczna, polewa ołowiana, relief.

Krzyżyk karawaka. W. XVII-XVIII.
Krzyżyk karawaka. W. XVII-XVIII.

KRZYŻ-KARAWAKA. W. XVII-XVIII. Metal. Znaleziona z grobie w  prezbiterium kościoła św. Michała na Wawelu.

Magdalena Szewczyk-Wojtasiewicz