Pokaż obrazki | Powrót na stronę

Meble

Liczący blisko 1500 obiektów zespół mebli obejmuje sprzęty powstałe na terenie Europy w okresie sześciu stuleci, od w. XV do XX. Trzon kolekcji stanowią meble z w. XVI i XVII, gromadzone z myślą o ekspozycjach w komnatach królewskich, mających przypominać czasy świetności rezydencji za panowania Jagiellonów i Wazów. Pozyskiwano je drogą zakupów od osób prywatnych oraz w antykwariatach krajowych i zagranicznych głównie włoskich (np. w Wenecji) i wiedeńskich, a także z darów, m.in. Leona Pinińskiego, Jerzego Mycielskiego, Antoniny i Dawida Abrahamowiczów.
 
Na szczególną uwagę zasługuje zespół mebli włoskich z XVI stulecia, wśród których dominują skrzynie, o kształtach zbliżonych do antycznych sarkofagów, rzeźbione, ozdobione sztukaterią, złoceniami, polichromią i intarsją, bogato dekorowane ławy skrzyniowe i paradne stoły.
Poziomem wykonania i bogactwem dekoracji nie ustępują francuskie manierystyczne meble z 2. połowy i z końca w. XVI, głównie stoły i dwuczęściowe kredensy, tworzone przez stolarzy-artystów z Ile-de-France oraz Burgundii.
 
Nie brak również mebli pochodzących z wiodących ośrodków niemieckich czy niderlandzkich, jak np. zespół przenośnych kabinetów z końca XVI i 1. połowy w. XVII, powstałych w Augsburgu, Kolonii lub Antwerpii, zwracających uwagę bogatą intarsją z różnobarwnych gatunków drewna lub inkrustacją z kości łączonej z hebanem. Do mebli tego typu należy też monumentalny kabinet o szylkretowej okładzinie, ozdobiony dodatkowo rysunkami przedstawiającymi świątynie Rzymu, wykonanymi w r. 1674 przez gandawskiego rysownika Livinusa Cruyla, na zamówienie biskupa wrocławskiego kardynała Fryderyka von Hessen Darmstadt.
 
Dość licznie jest reprezentowane meblarstwo późniejszych okresów, szczególnie z XVII i XVIII stulecia – m.in. zespół szaf, wśród nich holenderskie zdobione hebanem, tzw. kussenkast, przeszklone, służące do przechowywania porcelany, niemieckie tzw. „fasadowe” i „faliste”, wykonane najprawdopodobniej w Augsburgu i Frankfurcie, czy wreszcie bogato rzeźbione szafy gdańskie. Produkcję gdańską reprezentują również stoły, prasa do bielizny, krzesła oraz dwuczęściowa szafa-kredens o wklęsło-wypukłych profilach fasady.
 
W grupie zabytków z w. XVIII dominują meble francuskie. Są to przeważnie okazy dekoracyjne – biurka, stoliki, małe sekretarzyki, wykonane w pracowniach Criaerda, Avrila, Dubois czy Topina; najliczniejsze są komody, w większości sygnowane przez wybitnych ebenistów paryskich jak Leleu, Stumpff, Franc, Lardin, Ellaume, Revault.
 

Kolekcja wawelskich mebli obejmuje również wiek XIX  –  klasycyzm, empire, biedermeier, styl Ludwika Filipa, Napoleona III, a także secesję i modernizm.

KREDENS. Warsztat Hugues`a Sambin, Francja, Burgundia, 4. ćwierć w. XVI. Dwukondygnacyjny buffet o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej, wykonany w kręgu Huguesa Sambina (ok.1520-1601), architekta, rzeźbiarza i projektanta działającego w Dijon i Besançon, z wykorzystaniem projektów i rysunków Jacques`a Androuet`a Du Cerceau.

SZAFKA KREDENSOWA ARMOIRE À DEUX CORPS. Francja, Ile-de-France, koniec w. XVI. Szafka kredensowa reprezentująca tzw. drugi renesans francuski, o  architektonicznych podziałach fasady i płaskorzeźbionej dekoracji m.in. płycin drzwiowych, w których umieszczono alegorie czterech żywiołów (ogień, powietrze, ziemia, woda), wzorowane na rycinach Hendricka Goltziusa.

STÓŁ. Włochy, Siena, około połowy w. XVI. Według tradycji stanowił wyposażenie pałacu Palmierich w Sienie, później w zbiorach Sickarta w Wiedniu. Typ mebla reprezentacyjnego, o bogatej dekoracji rzeźbiarskiej; na zewnętrznych ścianach licowych podpór herby rodzin włoskich w kartuszach o wolutowym obramieniu.

SKRZYNIA. Włochy, Bolonia, około połowy w. XVI. Skrzynia o bogatej dekoracji groteskowej i roślinnej, wzorowanej na rycinach i rysunkach Nicoletta da Modena, wykonanej w technice intarsji oraz tzw. pseudointarsji, stosowanej w warsztatach bolońskich.

SKRZYNIA SARKOFAGOWA. Włochy, Florencja, 1. połowa w. XVI. Popularny we włoskim renesansie, nawiązujący do antycznych sarkofagów, typ skrzyni, o dekoracji łączonej z warsztatem Bartolomea Ammanatiego.

ŁAWA SKRZYNIOWA – CASSAPANCA. Włochy, Florencja, 2. połowa w. XVI. Staropolska nazwa tego typu mebla "ława podnoszista", wyraża jego funkcje – skrzyni i ławy. Zwraca uwagę manierystyczna dekoracja rzeźbiarska m.in. z przedstawieniami "dzikich mężów" w indiańskich pióropuszach – egzotycznych motywów stanowiących aluzję do Nowego Świata.

STÓŁ Francja, Ile-de-France, 2 poł. w. XVI. Reprezentuje rodzaj stołów określanych à la DuCerceau, gdyż projektom tego właśnie twórcy zawdzięczają zarówno swoją formę, jak i motywy dekoracyjne. Uważane za prawdziwe arcydzieła tzw. małej architektury, charakteryzują się rozsuwanymi blatami oraz bogato ornamentowanymi podporami, złączonymi rozbudowaną, ażurową poprzeczką.

FOTEL. Włochy, Wenecja, krąg Andrei Brustolona (1662-1732), około 1700. Piękny, wysokiej klasy artystycznej mebel wykazujący cechy warsztatu Andrei Brustolona, znanego i cenionego rzeźbiarza i snycerza późnego baroku, działającego głównie w Wenecji i rodzinnym Belluno. Jeden z trzech tego typu foteli w zbiorach wawelskich.

PRASA DO SERWET. Polska, Gdańsk, około 1700. Wśród bogato zdobionych gdańskich mebli użytkowych, szczególne miejsce zajmują tzw. prasy do bielizny stołowej, w formie stolików, na których umieszczano zasadniczą część mebla, czyli tłocznię, regulowaną potężną „śrubą”, ujętą bokami w kręcone kolumny. Rzeźbione postacie w zwieńczeniu to personifikacje Wiary i Nadziei. 

KASETA DO GRY  BRETTSPIEL, Cheb, lata 80. w. XVII, przypisana Johannowi Karlowi Haberstumpfowi (1656-1742). Rozkładana kaseta służąca do gry w trick-tracka (pola wewnętrzne) oraz w szachy i tzw. damkę (strona spodnia) jest przykładem twórczości warsztatów działających w XVII i na początku XVIII  wieku w miejscowości Cheb (zachodnie Czechy), znanej też pod niemiecką nazwą Eger, cenionych ze względu na ciekawe wzornictwo i zastosowanie specyficznej techniki różnobarwnej intarsji reliefowej. Przedstawiona na wieku Flora (alegoria węchu), charakterystyczne obramienia z reliefowymi kwiatami  i podział pól szachownicy na ciemne z intarsjowanym pojedynczym kwiatem oraz jasne z kiścią owoców występują w obiektach przypisywanych jednemu z czołowych artystów chebskich - Johannowi Karlowi Haberstumpfowi.  Pola do gry w trick-tracka tworzą na przemian rybie ogony oplecione winną latoroślą  oraz  intarsjowane obeliski z kartuszem i chorągwiami, symbolizujące chwałę i mądrość. Ogień reprezentowany przez ognistą kulę wieńczącą obeliski  i woda, pod postacią pełnego soku winnego grona odczytywane są jako symbol wojny i pokoju.

Stanisława Link-Lenczowska