x
Serwis używa ciasteczek (cookies) – plików zapisywanych na dysku, w celu zapamiętywania informacji o korzystaniu z serwisu przez użytkownika (więcej).
Użytkownik zawsze może skonfigurować cookies w ustawieniach swojej przeglądarki internetowej.
Pomiń menu
Zamek Królewski na Wawelu - STRONA GŁÓWNA
wyszukiwanie zaawansowane
pl en większy rozmiar czcionkiwersja dla słabowidzących
MenuWzgórze Wawelskie - plan

















Zamek Królewski na Wawelu
Państwowe Zbiory Sztuki
31-001 Kraków, Wawel 5

centrala
tel. 12 422 51 55
zamek@wawel.org.pl

informacja turystyczna
tel. 12 422 51 55, wew. 219
informacja@wawel.org.pl

rezerwacja zwiedzania i usług przewodnickich
tel. 12 422 16 97
bot@wawel.org.pl

kontakt dla mediów
tel. 12 422 51 55
wew. 380, 341
pr@wawel.org.pl
Press room
przejdź na stronę Biuletynu Informacji Publicznej Zamku Królewskiego na Wawelu
przejdź na stronę Esklepu Zamku Wawelskiego
Pobierz...

Opracowanie kasety konserwatorskiej dla bezpiecznej ekspozycji chorągwi jedwabnych

Projekt łączył badania nad unikatową grupą chorągwi malowanych na jedwabiu z opracowaniem nowatorskiego projektu prototypu kasety konserwatorskiej, pozwalającej na bezpieczną ich ekspozycję i zabezpieczającej przed dalszą degradacją.
Do współpracy zaproszeni zostali wybitni specjaliści z wiodących instytucji naukowych. Miejscem ich pracy jest Zamek Królewski na Wawelu (lider projektu) i Norsk Institutt for Luftforskning z Kjeller (Norweski Instytut Badań Powietrza – Partner projektu) – jeden z wiodących ośrodków naukowych w tej dziedzinie.

Projekt i jego rezultaty jest niezwykle istotny ze względu na znaczenie wybranych chorągwi dla polskiego dziedzictwa kulturowego. Rozwiązania powstałe w trakcie realizacji projektu przyczynią się do zachowania cennych zbiorów, zarówno w Polsce, jak i w innych krajach.
ETAPY PROJEKTU
Etap I - 1 XI 2009-31 I 2010
Przygotowanie wytycznych konserwatorskich dla nowego systemy ochrony zespołu zabytkowych chorągwi, obejmujących optymalne warunki ekspozycji i przechowywania obiektów.
Etap 2 – 1 XI 2009-31 X 2010
Określenie obecnych warunków środowiska w pomieszczeniach ekspozycyjnych i magazynowych jako warunków odniesienia, w szczególności pomiary stężeń ozonu, tlenków siarki i azotu, poziomu zagrożenia malowanych jedwabi degradacją chemiczną przy zastosowaniu innowacyjnych dozymetrów polimerowych EWO, opracowanych przez norweskiego partnera projektu.
Etap 3 i 4 – 1 II 2010-31 III 2011
Analiza zagrożenia jedwabiu, barwników i składników warstw malarskich procesami fotoutleniania dla oceny celowości zastosowania atmosfery beztlenowej w kasetach.
Etap 5 –1 XI 2010-31 VII 2011
Wykonanie projektu modelowej kasety o kontrolowanym środowisku do ekspozycji i przechowywania chorągwi, przy szczególnym zwróceniu uwagi na dobór optymalnych materiałów i konstrukcji, tak aby zapewnione zostały jak najniższe poziomy szkodliwych zanieczyszczeń oraz optymalna stabilizacja warunków mikroklimatycznych.
Etap 6 – 1 VIII 2011 – 31 X 2011
Upowszechnienie wyników projektu, w tym zorganizowanie międzynarodowego warsztatu konserwatorsko-badawczego.

W dniu 5 października 2011 r. w Zamku Królewskim na Wawelu odbyła się konferencja podsumowująca projekt.

Zespół Projektu:
  • Kierownik Projektu ds. administracyjno-finansowych - Bożena Westen
  • Kierownik Projektu ds. merytorycznych - Magdalena Ozga
  • Główny Konserwator muzealny - dr Ewa Wiłkojć
  • Konserwator malarstwa - Joanna Bella
  • Konserwator tkanin - Jerzy Holc
Program badań chorągwi jedwabnych
Program badań wybranych w projekcie chorągwi jedwabnych obejmuje stałe monitorowanie temperatury i wilgotności w pomieszczeniach ekspozycyjnych oraz magazynach, pomiary natężenia światła i poziomu promieniowania ultrafioletowego. Dodatkowo wykonane zostaną pomiary rozkładu temperatur w pomieszczeniach kamerą termowizyjną. Pomiary stężeń ozonu, tlenków siarki i azotu wykonają badacze z NILU – partnera projektu, za pomocą innowacyjnych dozymetrów polimerowych EWO, opracowanych w Kjeller.
Kolejne badania obejmują zdjęcia obiektów w świetle analitycznym: widzialnym i ultrafioletowym, reflektografię w podczerwieni oraz oszacowanie stopnia zniszczenia włókien jedwabiu za pomocą skaningowej mikroskopii elektronowej oraz zdjęć w powiększeniu mikroskopowym. Zostanie również określony skład pierwiastków obecnych we włóknach oraz w pigmentach na malowanych powierzchniach.
Uzyskane informacje pozwolą na sporządzenie laboratoryjnych próbek sztucznie starzonego jedwabiu, które posłużą do dalszych testów laboratoryjnych.
Próbki te zostaną umieszczone w kasetach o różnej atmosferze i warunkach, tak, aby w trakcie badań wybrać optymalne warunki dla przechowywania tkanin jedwabnych.
W wyniku projektu powstanie opracowanie optymalnego projektu modelowej kasety do bezpiecznego przechowywania unikalnych jedwabnych chorągwi malowanych.
opis chorągwi (pdf)
Zagrożenia jedwabiu płynące z zanieczyszczenia środowiska

Jedwab naturalny jest włóknem pochodzenia zwierzęcego, otrzymywanym z kokonów jedwabnika morwowego lub jedwabnika dębowego. Włókna jedwabiu zbudowane są z substancji białkowych  - fibroiny i serycyny. Proces obróbki surowego jedwabiu obejmował zaparzanie kokonów w gorącej wodzie, po odplątaniu nici gotowano w roztworze mydła a także poddawano działaniu różnych soli metali aby nadać mu pożądaną miękkość i połysk. W procesie farbowania włókna poddawano działaniu kolejnych związków chemicznych.

Czynniki wywołujące niszczenie jedwabiu to światło – przede wszystkim promieniowanie ultrafioletowe, zwiększona lub zbyt niska wilgotność, podwyższona temperatura, mikroorganizmy, grzyby i zanieczyszczenie środowiska naturalnego. Wysoka wrażliwość włókien jedwabnych na światło wynika z faktu, iż substancje białkowe, tworzące włókna ulegają procesowi fotoutleniania, proces ten może ulec przyspieszeniu w obecności niektórych związków chemicznych, wprowadzanych we włókna w czasie farbowania.

Zanieczyszczenia powietrza – tlenki azotu, tlenki siarki i ozon maja także duży wpływ na degradację tkanin jedwabnych. Pod wpływem wilgoci tlenki azotu i siarki ulegają przemianie w kwasy, ozon jest czynnikiem silnie utleniającym. Zbyt niska wilgotność i wysoka temperatura mogą powodować denaturyzację białek tworzących włókna, zbyt duża wilgotność sprzyja rozwojowi pleśni i grzybów.

Rozpoznanie procesów niszczenia jedwabiu  jest kluczowe dla opracowania sposobu bezpiecznego przechowywania jedwabnych tkanin.


Koszt całego projektu: 683 648 zł
Wkład Funduszu: 579 664 zł
Wkład własny Zamku Królewskiego na Wawelu: 64 408 zł, plus koszty niekwalifikowane (np. podatek VAT) w wysokości 39 547 zł

Wsparcie udzielone przez Islandię, Liechtenstein oraz Norwegię poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego.

Powiększ -
Powiększ -
Powiększ -

strona głównado góry