x
Serwis używa ciasteczek (cookies) – plików zapisywanych na dysku, w celu zapamiętywania informacji o korzystaniu z serwisu przez użytkownika (więcej).
Użytkownik zawsze może skonfigurować cookies w ustawieniach swojej przeglądarki internetowej.
Pomiń menu
Zamek Królewski na Wawelu - STRONA GŁÓWNA
wyszukiwanie zaawansowane
pl en większy rozmiar czcionkiwersja dla słabowidzących
MenuWzgórze Wawelskie - plan

















Zamek Królewski na Wawelu
Państwowe Zbiory Sztuki
31-001 Kraków, Wawel 5

centrala
tel. 12 422 51 55
zamek@wawel.org.pl

informacja turystyczna
tel. 12 422 51 55, wew. 219
informacja@wawel.org.pl

rezerwacja zwiedzania i usług przewodnickich
tel. 12 422 16 97
bot@wawel.org.pl

kontakt dla mediów
tel. 12 422 51 55
wew. 380, 341
pr@wawel.org.pl
Press room
przejdź na stronę Biuletynu Informacji Publicznej Zamku Królewskiego na Wawelu
przejdź na stronę Esklepu Zamku Wawelskiego
Pobierz...

Złotnictwo

Jeden z czołowych tego typu zbiorów w Polsce, systematycznie powiększany o nowe nabytki, dary i depozyty, liczy ponad tysiąc okazów: klejnotów, wyrobów ze srebra i złota, kamieni jubilerskich (kryształ górski, jadeit, nefryt, agat), rzeźb w kości słoniowej i bursztynie, a także miniatur w jubilerskich oprawach oraz numizmatów bitych w w. XVI-XVIII na zlecenie polskich monarchów. Kolekcja nawiązuje do dawnych prywatnych zasobów skarbca królewskiego – rozproszonego w wieku XVII oraz Skarbca Koronnego na Wawelu – ostatecznie unicestwionego po grabieży pruskiej w roku 1795. Zbiór zawiera najcenniejsze średniowieczne precjoza pozyskane w czasie badań archeologicznych na Wawelu. Znajdują się tu pojedyncze przedmioty sprawione przez polskich monarchów (Kazimierza Wielkiego, Zygmunta I Starego, Zygmunta II Augusta, Stefana Batorego, Zygmunta III, Władysława IV, Jana Kazimierza, Jana III Sobieskiego, Augusta III Sasa), bądź przez osoby z ich najbliższego otoczenia na dworze w Krakowie i Warszawie. Wiele naczyń i sprzętów pochodzi z arystokratycznych skarbców: Radziwiłłów, Sapiehów, Potockich, Ogińskich. Jest to jedna z najważniejszych kolekcji staropolskich sreber o świeckim przeznaczeniu (mis, pucharów, kufli, kubków, dzbanów, kaset, sztućców, świeczników), a także innych wysokiej klasy artystycznej dzieł złotniczych historycznie związanych z naszym krajem, głównie gdańskich, toruńskich i królewieckich. Wśród okazów europejskiego złotnictwa dominują wyroby z tak ważnych ośrodków jak Norymberga, Augsburg, Lipsk, Hamburg i Wrocław.
Powiększ - Gemma Lanckorońskiego
Gemma Lanckorońskiego
GEMMA LANCKOROŃSKIEGO. Konstantynopol, w. VI–połowa w. VII. Sardonyks. Rzeźba z przedstawieniem Chrystusa (opisanego jako Emmanuel) ponad krzyżem, po bokach którego stoją śś. Piotr i Paweł. Jedno z najcenniejszych spośród zachowanych dzieł tzw. małej plastyki bizantyńskiej z okresu jej największego rozkwitu. Dar Karoliny Lanckorońskiej i Fundacji Lanckorońskich.
Powiększ - Wisior
Wisior

WISIOR. Środkowa Europa (?), 2. połowa w. XII. Kryształ górski, złoto. Misterne arcydzieło romańskiego jubilerstwa, zdradzające wpływy sztuki bizantyńskiej. Odkryty podczas badań archeologicznych na Wawelu w roku 1964. Świadczy o wysokiej pozycji społecznej i zamożności mieszkańców średniowiecznego Wawelu.

Powiększ - Kielich z daru króla Kazimierza Wielkiego
Kielich z daru króla Kazimierza Wielkiego

KIELICH Z DARU KRÓLA KAZIMIERZA WIELKIEGO. Kraków, 1351. Srebro złocone, emalia. Ofiarowany przez króla Kazimierza Wielkiego do kościoła kanoników regularnych w Trzemesznie. Najstarsza spośród datowanych fundacji monarchy dla polskich kościołów, opatrzona stosowną inskrypcją na krawędzi stopy. Dar Juliana Godlewskiego.

Powiększ - Patera
Patera

PATERA. Augsburg, Hermann Plexen (Plixen), 1600. Srebro złocone. Jeden z czterech zachowanych elementów zastawy stołowej Zygmunta III Wazy, zamówionej w Augsburgu kosztem 20 000 florenów, w związku z uzyskaniem przezeń Orderu Złotego Runa (1600). Najpewniej użyta po raz pierwszy podczas bankietu wydanego na zamku warszawskim 25 lutego 1601, bezpośrednio po ceremonii wręczenia Orderu w tamtejszej kolegiacie Św. Jana.

 

Powiększ -
SZACHOWNICA. Gdańsk, 1608. Ofiarowana królowi Zygmuntowi III Wazie w r. 1608 przez Hieronima Wołowicza, podskarbiego litewskiego. Po r. 1918 nabyta we Lwowie przez słynnego kolekcjonera Tadeusza Wierzejskiego; odkupiona przez Towarzystwo Przyjaciół Wawelu przez które ofiarowana na Wawel w r. 1928.

Pola z 64 płytek hebanu i kości słoniowej. Bordiura (otok) i ścianki boczne wyłożone prostokątnymi i kwadratowymi płytkami bursztynowymi – na przemian matowymi i przezroczystymi – z herbami na folii srebrnej i napisami w ozdobnych kartuszach. W górnym i dolnym pasie bordiury dedykacja: OTII CAVSA – DOMINO SVO – SERVVS DEDICAT. Między dwiema górnymi płytkami bordiury umieszczony kartusz z herbem Zygmunta III; pośrodku dolnego brzegu tarcza z herbem ofiarodawcy i monogram: H(ieronim) W(ołowicz) P(odskarbi) L(itewski). Pod czterema płytkami w bocznych pasach bordiury zamieszczono cytaty z Artis amatoriae liber III. W narożnikach fragmentarycznie zachowane przedstawienia figuralne wykonane w tzw. piance morskiej (sepiolicie), m. in. głowa cesarza rzymskiego, nimfa Scacchida na falach rzeki Serii. Na bocznych ściankach napis dedykacyjny ujęty w kartusze z wplecionymi motywami ptaków, zwierząt i uskrzydlonych herm. 

fot. Stanisław Michta
Powiększ -
Powiększ -
Powiększ -
Powiększ -
Powiększ - Pucharek - okręcik
Pucharek - okręcik

PUCHAREK-OKRĘCIK. Norymberga, Esaias zur Linden (czynny 1609-1632), 1. ćwierć w. XVII. Srebro złocone. Jeden z kilkunastu zachowanych na Wawelu reliktów największego magnackiego skarbca dawnej Rzeczypospolitej, w zamku Radziwiłłów w Nieświeżu, unicestwionego przez Rosjan w latach 1812-1813.

Powiększ - Misa
Misa

MISA Z PERSONIFIKACJAMI BÓSTW WODNYCH. Augsburg, Elias I Drentwett (czynny około 1617-1643), 1617. Srebro złocone. Po lewej nimfa wodna (lub Wenus) z Amorem, z prawej Tryton porywający Nereidę, u góry dwa uskrzydlone putta w obłokach, u dołu putto płynące na delfinie oraz żółw. Najwybitniejszy w polskich zbiorach okaz manierystycznego paradnego srebra, wykonanego w czołowym ośrodku europejskiego złotnictwa XVII wieku. Ze skarbca węgierskiej arystokratycznej rodziny Palffy.

Powiększ - Pucharki
Pucharki
PUCHARKI. Polska, początek w. XVII, z uzupełnieniami z w. XVIII. Skorupa orzecha kokosowego, srebro złocone. W zespole pucharków znajduje się m. in. naczynie w kształcie sowy ze skarbca Radziwiłłów w Nieświeżu, pucharek z herbami Ligęzów i Lanckorońskich, a także naczynie wtórnie przekształcone w puszkę na komunikanty. Dawniej wierzono, iż łupina orzecha kokosowego ma moc neutralizowania trucizn.
Powiększ - Naczynie w kształcie Orła Polskiego
Naczynie w kształcie Orła Polskiego
NACZYNIE W KSZTAŁCIE ORŁA POLSKIEGO Z ZASTAWY KRÓLA JANA KAZIMIERZA. Augsburg, Heinrich Mannlich (czynny 1658-1698), około 1666. Najpewniej fragment zastawy, której centralnym elementem był monumentalny Orzeł (od roku 1671 w zbiorach kremlowskich w Moskwie), któremu pierwotnie towarzyszyły mniejszych rozmiarów figury asystencyjne – w formie figur heraldycznych; z nich udało się zidentyfikować polskiego Orła (Wawel), gotlandzkiego Lwa (w zbiorach kremlowskich) oraz hipotetycznie Pogoń (tamże), wszystkie autorstwa Mannlicha.
Powiększ - Kolekcja kufli i dzbanów liturgicznych
Kolekcja kufli i dzbanów liturgicznych
KOLEKCJA KUFLI I DZBANÓW LITURGICZNYCH. Gdańsk, Toruń oraz Królewiec, 1644-1729. Paradne naczynia kredensowe, wytwarzane przede wszystkim z myślą o polskiej szlachcie, która w miastach bałtyckich masowo zaopatrywała się w modne, luksusowe towary, będące przy tym dobrą lokatą kapitału. W dekoracji kufli i kubków, utrzymanej w duchu barokowej moralistyki, przeważały sceny starotestamentowe i z historii starożytnej; niejednokrotnie pojawiają się też motywy polskie, przede wszystkim wizerunki króla Jana III. Dzbany liturgiczne (tzw. Dzbany do Wieczerzy Pańskiej), używane w protestanckiej liturgii mszalnej, swym kształtem zbliżają się do naczyń o świeckim przeznaczeniu.
Powiększ - Ołtarzyk pałacowy
Ołtarzyk pałacowy

OŁTARZYK PAŁACOWY. Augsburg, Johann Andreas Thelot (czynny 1689-1734), około 1720-1725. Drewno cyprysowe, palisandrowe i dębowe, srebro, mosiądz, miedź, złoto, szylkret, kość słoniowa, macica perłowa, koral, kamienie jubilerskie (lapis lazuli, agat, ametyst, karneol, jaspis, onyks), pergamin. W wieku XIX w kolekcji Potockich w Peczarze na Wołyniu, po I wojnie światowej sprowadzony do Krakowa. Niezwykle okazały, przeładowany dekoracją mebel z kaplicy pałacowej, wykonany w najwybitniejszym podówczas europejskim centrum złotnictwa.

Powiększ - Miniatura z portretem króla Augusta III Sasa
Miniatura z portretem króla Augusta III Sasa
MINIATURA Z PORTRETEM KRÓLA AUGUSTA III SASA. Portret - Rosalba Carriera (1675-1757) oraz nieznany jubiler królewski, Drezno, 1733-1738 (?). Akwarela na kości słoniowej, złoto, diamenty. Według tradycji dar monarchy dla córki Marii Amalii. Dzieło słynnej malarki portretującej najwyżej postawione osoby całej ówczesnej Europy, ujęte w oprawę ze 161 diamencików.

Dariusz Nowacki

strona głównado góry