x
Serwis używa ciasteczek (cookies) – plików zapisywanych na dysku, w celu zapamiętywania informacji o korzystaniu z serwisu przez użytkownika (więcej).
Użytkownik zawsze może skonfigurować cookies w ustawieniach swojej przeglądarki internetowej.
Pomiń menu
Zamek Królewski na Wawelu - STRONA GŁÓWNA
wyszukiwanie zaawansowane
pl en większy rozmiar czcionkiwersja dla słabowidzących
MenuWzgórze Wawelskie - plan

















Zamek Królewski na Wawelu
Państwowe Zbiory Sztuki
31-001 Kraków, Wawel 5

centrala
tel. 12 422 51 55
zamek@wawel.org.pl

informacja turystyczna
tel. 12 422 51 55, wew. 219
informacja@wawel.org.pl

rezerwacja zwiedzania i usług przewodnickich
tel. 12 422 16 97
bot@wawel.org.pl

kontakt dla mediów
tel. 12 422 51 55
wew. 380, 341
pr@wawel.org.pl
Press room
przejdź na stronę Biuletynu Informacji Publicznej Zamku Królewskiego na Wawelu
przejdź na stronę Esklepu Zamku Wawelskiego
Pobierz...

„Zachować dziedzictwo Smoczej Jamy na Wawelu”.

O Projekcie



Międzynarodowy projekt „Zachować dziedzictwo Smoczej Jamy na Wawelu” 

został zrealizowany w ramach Programu „Promowanie różnorodności kulturowej i artystycznej w ramach europejskiego dziedzictwa kulturowego” współfinansowanego z Mechanizmu Finansowego EOG 2009-2014 i Norweskiego Mechanizmu Finansowego.

Beneficjentem był Zamek Królewski na Wawelu-Państwowe Zbiory Sztuki. Partnerem Projektu byłNorweski Instytut Badań Powietrza NILU.
Projekt obejmował interdyscyplinarne działania, realizowane zarówno w obrębie zamku na Wawelu, jak i poza wzgórzem:
  • Organizacja wystawy pt. „ Dwa oblicza smoka”, której towarzyszyć będzie konferencja naukowa
  • Przeprowadzenie prac badawczych dotyczących statyki i mikroklimatu w obrębie Smoczej Jamy
  • Działania edukacyjne „3 x smok”
  • Spektakle teatralne
Projekt trwał od maja 2014 do października 2015

KOSZT PROJEKTU 953 051,90 PLN
DOFINANSOWANIE EOG 90%
DOFINANSOWANIE MKIDN 10%


Zespół Projektu:

Kierownik projektu: Beata Kwiatkowska-Kopka
Kierownik ds. finansowych: Bożena Westen
 

Opis Projektu

Smocza Jama jest naturalną jaskinią usytuowaną w zachodniej części zabytkowego kompleksu wzgórza wawelskiego i jednym najciekawszych rezerwatów przyrodniczo-archeologicznych o szczególnych cechach i funkcjach. Jest ona także ściśle związana z głęboko zakorzenioną w kulturze regionu legendą o Smoku Wawelskim. Opieka nad Smoczą Jamą oznacza podejmowanie wielokierunkowych działań zmierzających do zachowania zarówno materialnego jak i niematerialnego dziedzictwa tego wyjątkowego miejsca.

Projekt pt. „Zachować dziedzictwo Smoczej Jamy na Wawelu” ma charakter interdyscyplinarny. Obejmował prace badawcze, które posłużą w przyszłości do opracowania programu konserwatorskiego dla Smoczej Jamy, oraz cykl wydarzeń edukacyjnych, artystycznych i naukowych, podkreślających niematerialne oblicze Smoczej Jamy, z jej legendą ujętą w kontekście archeologicznym, ikonograficznym i kulturoznawczym.

Działania interdyscyplinarne przeprowadzone w trakcie trwania Projektu:

  • Wystawa „Dwa oblicza smoka” i konferencja naukowa
wrzesień – październik 2015

Koncepcję wystawy oparto na próbie wpisania Smoka Wawelskiego w szerszy europejski kontekst kulturowy i artystyczny. Związany z Wawelem i Krakowem motyw potraktowany został interdyscyplinarnie – jako spotkanie archeologii, historii, antropologii kulturowej i historii sztuki. Wystawa obejmowała trzy, wzajemnie się uzupełniające bloki tematyczne: ikonograficzny, symboliczny i historyczny. Prezentowano na niej także prace dzieci uczestniczących w innej części projektu.

Konferencja otwierająca wystawę zgromadziła wybitnych badaczy, reprezentujących wymienione dyscypliny wiedzy. Była elementem łączącym artystyczne walory wystawy z naukowym przedstawieniem zagadnienia, nie tylko w formie komentarza do eksponowanych obiektów, ale całej bogatej i złożonej kulturotwórczej problematyki i antropologicznych wartości. Referaty wygłoszone w jej trakcie zostały opublikowane w katalogu wystawy.
  • Zajęcia edukacyjne
Istotną część projektu stanowi promowanie dostępu do kultury poprzez zajęcia dla grup dzieci i młodzieży, które z różnych powodów nie mogą uczestniczyć w programach edukacyjnych proponowanych przez Zamek. 
Legenda o Smoku Wawelskim stała się inspiracją dla dwóch specjalnie ukierunkowanych programów stworzonych przez specjalistów i terapeutów specjalnie dla potrzeb tych grup. 

Zajęcia prowadził Instytut Wspomagania Wychowania „ARCHEZJA”.
  • Pierwszy etap projektu „3 x SMOK” nazwany został etapem POZNAWANIA SMOKA i miał na celu przedstawienie postaci smoka w szerokim kontekście kulturowym. Dzieci dowiedziały się, że smok w różnych kulturach symbolizował różne wartości, a jego wizerunek oznaczał władzę królewską, mógł być alegorią autorytetu, potęgi, wiedzy, mądrości, czujności i dobrej straży, w innych zaś symbolizował zło.
W czasie spaceru po Wzgórzu Wawelskim odwiedziły Zamek Królewski i  Katedrę Wawelską, gdzie szukały różnych przedstawień smoka, nazywały je, określały ich symbolikę (smok w rzeźbie, malarstwie, ceramice, tkaninie). W Smoczej Jamie zapoznały się z legendą o smoku wawelskim. 
Podczas spaceru wykorzystano różnorodne formy prezentacji symbolicznych znaczeń przedstawień smoka. Uczestnicy programu „3xSMOK” przyglądali się detalom rzeźbiarskiej i malarskiej dekoracji wzgórza wawelskiego, eksponatom pochodzącym z wawelskiej kolekcji dzieł sztuki. Przygotowane materiały plastyczne pomogły w rozpoznawaniu symboliki poszczególnych przedstawień. Wzięli udział w krótkim pokazie multimedialnym, w czasie którego oglądnęli fragment filmu rysunkowego „Przygody Baltazara Gąbki” opartego na książce Stanisława Pagaczewskiego.
 
  • OSWAJANIE SMOKA odbyło się na terenie Dolina Prądnika, która na czas programu zamieniona została w „Smoczą Dolinę”.
Spacer po Ojcowskim Parku Narodowym dał możliwość podjęcia dyskusji  z uczestnikami na temat poznania smoków i stworów, które kreuje ludzki mózg i nasza wyobraźnia. Po porównaniu strasznych lęków do strasznych smoków dzieci dochodzą do wniosku, że po poznaniu i zgłębieniu nurtującego tematu lub lęku, lepiej można go zrozumieć i podjąć próbę, aby go opanować lub pokonać. 
  • W osadzie z pradziejów – „ARCHEZJI” na terenie OPN dzieci UJARZMIAJĄ SMOKA.
Każdy uczestnik wykonał swojego strasznego stwora, wg własnej wizji, na podstawie zdobytej już wiedzy o smokach. Dzieci wzięły udział w strzelaniu z łuku do celu, jakim jest straszny, jeszcze nieujarzmiony smok. A następnie, aby ujarzmić swoje smoki podjęły próbę doprowadzenia swoich prac plastycznych do takiego wyglądu, żeby stały się ładne i przyjazne. Poza tym każdy nadał imię swojemu smokowi, którego osobiście ujarzmił. Prowadzi to do zapanowania nad swoimi smokami i pozytywnym przeobrażeniu ich w przyjazne stworki. 
 
Po takim programie, symbol smoka powinien pomagać dzieciom w pokonywaniu i opanowywaniu swoich lęków i słabości, a własnoręcznie wykonana figurka smoka powodować mobilizację do walki z własnymi „potworami”.
  • Badania naukowe w Smoczej Jamie i Rezerwacie

Mija prawie czterdzieści lat od chwili, gdy w oparciu o studium naukowo-badawcze wykonane przez zespół naukowców z Akademii Górniczo-Hutniczej pod kierunkiem Zbigniewa Strzeleckiego, przeprowadzono w Smoczej Jamie prace remontowo-zabezpieczające. Niezbędne zatem stały się ponowne, szczegółowe ekspertyzy dotyczące zarówno stanu górotworu jak i mikroklimatu w jaskini i usytuowanym nad nią rezerwacie, oraz opracowanie nowoczesnych technik konserwatorskich zabezpieczających jaskinię. 

Przeprowadzone przez zespół specjalistów badania statyki i mikroklimatu Smoczej Jamy i Rezerwatu objęły:

  • analizę archiwalnych materiałów dokumentacyjnych dotyczących budowy górotworu, warunków hydrogeologicznych i mikroklimatycznych
  • inwentaryzację stanu technicznego wyrobiska, stanu istniejących konstrukcji zabezpieczających i ocenę destrukcji górotworu
  • badania laboratoryjno-polowe parametrów fizyko-chemicznych skał budujących otoczenie Smoczej Jamy i Rezerwatu
  • analizę wyników badań skał oraz analizę statyczno-wytrzymałościową wraz z określeniem kryteriów zabezpieczeń w istniejącym obiekcie
  • rozwiązania koncepcyjne dotyczące zabezpieczenia i adaptacji podziemi w aspekcie bezpieczeństwa przebywających pod ziemią ludzi
W zakresie badań mikroklimatycznych prace prowadził norweski partner NILU.

Partner Projektu

NILUPartnerem Projektu jest Norweski Instytut Badań Powietrza NILU - instytucja, która w ciągu ostatnich 15 lat przeprowadziła wiele szeroko zakrojonych projektów z zakresu badań jakości powietrza i konserwacji dorobku kulturalnego.


Przez ostatnie trzy lata NILU była zaangażowana w dwa projekty z dziedziny technologii środowiskowej i dorobku kulturalnego w ramach 7 Programu Ramowego UE:
  • projekt PROPAINT, który dotyczył poprawy warunków wewnątrz gablot mikroklimatycznych do przechowywania obrazów podczas ekspozycji, magazynowania i transportu, zwłaszcza z użyciem ram mikroklimatycznych;
  • oraz będący wciąż w toku projekt MEMORI, polegający na opracowaniu i wprowadzeniu nowego przenośnego urządzenia podręcznego do wykonywania pomiarów jakości powietrza pomieszczeń, gdzie są lub miałyby być przechowywane zabytki, a także umożliwiającego ocenę wpływu zanieczyszczeń na zabytki ruchome i jego złagodzenie.
Oprócz udziału w dużych projektach unijnych, NILU angażowała się również
w kilka projektów EOG, z zakresu konserwacji zabytków, przy udziale
co najmniej jednego partnera z kraju organizującego dany projekt, w tym:
  1. Ocena jakości powietrza dla przestrzeni przechowywania zbiorów litewskiego Muzeum Teatru, Muzyki i Kina;
  2. Ocena jakości powietrza i potencjalnego ryzyka dla miejsca przechowywania zbiorów ksiąg i manuskryptów praskiej Biblioteki Narodowej w budynku Clementinium;
  3. Ocena stopnia zagrożenia korozją atmosferyczną w Warszawie oraz ocena stopnia narażenia na działanie korozji eksponatów w Muzeum Kolejnictwa w Warszawie;
  4. Ocena jakości powietrza i ryzyka wystąpienia działań niepożądanych dla zbiorów Nowych Sukiennic w Krakowie, tuż po remoncie wiosennym w 2010 roku;
  5. Ocena aktualnej jakości powietrza oraz opracowanie nowej ramy mikroklimatycznej dla chorągwi jedwabnych na Zamku Królewskim na Wawelu w Krakowie.
NILU funkcjonuje również jako centrum informacji i danych w ramach długofalowego projektu EKG o nazwie ICP Materials International Cooperative.

NILU uczestniczy w wieloletnim Międzynarodowym Programie Współpracy nad Wpływem Zanieczyszczenia Powietrza na Materiały, włączając obiekty Dziedzictwa Kulturowego (UN/ ECE International Cooperative Programe on Effects of Air Pollution on Materials, including Historic and Cultural Monuments, UN ECE ICP Materials) w ramach którego dokonuje się pomiarów jakości powietrza i wpływów efektów degradacji na dane materiały na terenie całej Europy oraz prowadzi się ocenę ryzyka wystąpienia zagrożeń dla zabytków nieruchomych.

Nieprzerwanie współpracuje z partnerami norweskimi w zakresie kontroli jakości powietrza i konserwacji zabytków. W ramach tej współpracy, działania NILU przynoszą pożądane efekty, zarówno ku satysfakcji lokalnych społeczności, jak i z korzyścią dla narodowego dziedzictwa.

W ciągu ostatniego roku współpracy z obecnymi, jak i nowymi partnerami, NILU dowiodło, że jest w stanie jeszcze lepiej wykorzystać oferowane do tej pory metody badawcze, przeprowadzać analizy wyników i uzyskiwać efekty pracy w ramach umów partnerskich.

Konferencje

  • rozpoczęcie Projektu - konferencja prasowa 9 września 2014
  • konferencja naukowa - towarzyszącą wystawie "Dwa oblicza smoka" - 25 września 2015 (program konferencji)
  • podsumowanie Programu - spotkanie dla mediów - 29 września 2015 (wtorek)

Wystawa „Dwa oblicza smoka”

Powiększ -
Wystawa czasowa 13 sierpnia – 10 października 2015
„Dwa oblicza smoka” - wystawa czasowa zainspirowana legendą o smoku wawelskim - to podróż przez historię badań i konserwacji Smoczej Jamy oraz wyjątkowa konfrontacja wizerunków „pogańskiego” potwora, „chrześcijańskiego” smoka oraz bestii rodem z baśni i legend.

Autorki scenariusza – archeolog Beata Kwiatkowska-Kopka i historyk sztuki Agnieszka Janczyk – zainspirowane legendą o smoku wawelskim, spisaną na początku wieku XIII przez mistrza Wincentego Kadłubka – starały się połączyć w ekspozycji archeologię i sztukę XIX i XX wieku.
Tytuł wystawy jest wieloznaczny, ale w scenariuszu zwrócono uwagę na przeciwstawne wyobrażenia smoka – z wykopalisk archeologicznych i potwora ukazywanego przez malarzy polskich, „pogańskiego” i „chrześcijańskiego”, czy też bestię występującą w legendach i wierzeniach ludowych i zabawkę Zofii Stryjeńskiej.
Wędrówka w głąb „dziejów bajecznych” rozpoczyna się od wizerunku smoka wawelskiego oraz historii badań i restauracji Smoczej Jamy, a kończy na zdjęciach ze spektaklu szkolnego, wystawionego na wzgórzu wawelskim w roku 1933 oraz współczesnych prac dzieci i młodzieży, wykonanych podczas warsztatów „3 x smok”.
Szczególne miejsce zajmują przedstawienia smoków z katedry na Wawelu oraz prezentacja nieistniejącego już kościoła Św. Jerzego na Wawelu. Na wystawie można podziwiać m.in. cenne ozdoby z motywem smoka, pochodzące z wykopalisk archeologicznych, a także dzieła wybitnych artystów: Henryka Grunwalda (1904-1958), Konrada Winklera (1882-1962), Witolda Pruszkowskiego (1846-1896) i Mariana Wawrzenieckiego (1863-1943).
Ekspozycja jest nowym głosem w dyskusji o potworze zamieszkującym Smoczą Jamę, a także o wizerunkach smoków w sztuce polskiej XIX i XX wieku – wprowadza widza w bogaty świat wyobraźni, legend i baśni.

Informacje turystyczne
Wystawa czynna
13 VIII- 10 X 2015

Godziny otwarcia:
czwartek – niedziela
10.00 – 16.00

Ostatnie wejście na pół godziny przed zamknięciem wystawy.

Wstęp na wystawę wolny – należy pobrać wejściówkę
w Biurze Rezerwacji
 

Wystawa „Dwa oblicza smoka” to kolejny etap międzynarodowego projektu „Zachować dziedzictwo Smoczej Jamy na Wawelu” zajmującego się badaniem Smoczej Jamy, jej geologicznej formy, ale także znaczenia kulturowego.

Projekt „Zachować dziedzictwo Smoczej Jamy na Wawelu”  jest realizowany w ramach Programu „Promowanie różnorodności kulturowej i artystycznej w ramach europejskiego dziedzictwa kul-turowego” współfinansowanego z Mechanizmu Finansowego EOG 2009-2014 i Norweskiego Mechanizmu Finansowego.

Beneficjent: Zamek Królewski na Wawelu                 
www.wawel.krakow.pl

Partner: Norweski Instytut Badań Powietrza NILU                                                www.nilu.no

KOSZT PROJEKTU 953 051,90 PLN        
DOFINANSOWANIE EOG 90%         
DOFINANSOWANIE MKIDN 10%

strona głównado góry