Czytelnia z widokiem

Paulina Bandura – menedżerka kultury, zawodowo zajmuje się książkami i promocją czytelnictwa. Przez dziesięć lat pracowała w księgarni Pod Globusem w Krakowie. Współpracowała z Fundacją Wisławy Szymborskiej, koordynowała trzy edycje Nocy Księgarń. Pisze i mówi o książkach. Współpracuje z Polską Izbą Książki, Fundacją Powszechnego Czytania i Goethe-Institut w Krakowie.

O sztuce, starości i znikaniu – to podtytuł książki. Natomiast dedykacja autorki brzmi: „Pamięci przyjaciół, którzy zniknęli”. W książce znajdziemy cytaty z Portretu Doriana Greya Oscara Wilde’a, dokładną analizę ostatnich chwil życia Gabriela Narutowicza, uważne przyjrzenie się mitycznej Meduzie, intrygujące opowiadanie Alberta Camusa o artyście przy pracy i wiele innych wątków, które służą autorce, by opowiadać o sztuce i o nieuchronności końca ludzkiego życia. Jest to książka zarówno osobista, jak i przyglądająca się szerzej doświadczeniu starości. Nie jest jednak przygnębiająca, a bardziej skłaniająca do refleksji. Porozmawiamy o tym w Czytelni z widokiem. Spotkanie będzie także okazją do przyjrzenia się temu, jak książka pozwala odczytywać na nowo miejsca, dzieła i dziedzictwo przechowywane w muzeum. W przestrzeni Zamku Królewskiego na Wawelu pytania o pamięć, przemijanie, ślady przeszłości i to, co pozostaje po człowieku, nabierają szczególnego znaczenia. Zapraszamy!

O książce:
Książka niniejsza, chociaż wpisuje się w szeroki nurt refleksji nad starością, pozostaje jednak na jego obrzeżu. Nie jest kolejnym przyczynkiem do rozległej historii starości i ludzi starych. Mówi o sztuce. O sztuce wobec starości, o ich wzajemnych relacjach. O sztuce, której w różnych okolicznościach starość niespodzianie staje na drodze. Wypierana lub przyjmowana z rezygnacją, starość może ponaglać albo obezwładniać, wywoływać panikę albo bunt, napawać przerażeniem albo spokojem. W żadnym razie nie pozwala o sobie zapomnieć. Odsłania niedoświadczane przedtem strony życia. Także niezauważane czy nieprzeczuwane strony sztuki.
Każda starość jest inna. Zebrane tu niespójne teksty nie są więc ani opowieścią o starości, ani rozpatrującymi wybrane przykłady „studiami przypadków”. Są – idąc za sugestią Miłosza, że lepiej o starości nie pisać – zaledwie „dotknięciami i odbiciami” tej kondycji, która czeka i nieuchronnie nadchodzi.

Wydawnictwo słowo/obraz terytoria

O autorce:
Maria Poprzęcka – historyczka i krytyczka sztuki, profesorka zwyczajna na Wydziale Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Interesuje się głównie sztuką nowoczesną, migracjami obrazów, ich „długim trwaniem” oraz związkami sztuk wizualnych z innymi dziedzinami twórczości.
Autorka książek takich jak Pochwała malarstwa. Studia z historii i teorii sztuki (2000), Uczta bogiń. Kobiety, życie i sztuka (2008), Inne obrazy. Oko – widzenie – sztuka. Od Albertiego do Duchampa (2009), Śmierć przed obrazem. O sztuce, starości i znikaniu (2025).
Jest laureatką nagród i wyróżnień – zarówno za twórczość literacką, jak i zasługi w pracy naukowej i dla kultury. W 2009 roku otrzymała Nagrodę Literacką Gdynia w kategorii esej. W 2014 roku uhonorowana Nagrodą Polskiego PEN Clubu, a w 2021 roku – Nagrodą im. Kazimierza Wyki za całokształt twórczości.
W 2003 roku odznaczona została Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”. W 2010 roku otrzymała Nagrodę Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a dwa lata później, w 2012 roku, została laureatką złotego medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” za zasługi w zakresie ochrony dziedzictwa. 
W 2025 roku, za książkę Śmierć przed obrazem, nominowana do Nagrody Literackiej Nike oraz do Nagrody im. Cypriana Kamila Norwida.

 

Powieść Lampart (znana w Polsce również jako Gepard) włoskiego pisarza Giuseppe Tomasiego di Lampedusy opublikowana w 1958, rok po śmierci autora, jest znana i czytana na całym świecie. Książka opowiada o ostatnim etapie trwania burbońskiej arystokracji na Sycylii w okresie zjednoczenia Włoch. Kim był jej autor – Giuseppe Tomasi di Lampedusa? Na to pytanie odpowiedzi szuka Steven Price. W Czytelni z widokiem porozmawiamy o jego Księciu Lampedusy, ale też o Lamparcie, Sycylii i smakowaniu życia. A ponieważ Lampart jest także opowieścią o tym, co dzieje się z człowiekiem i jego światem, kiedy historia nieuchronnie zmienia bieg, spróbujemy spojrzeć na tę książkę z perspektywy Wawelu – miejsca, które od wieków jest świadkiem przemian i pozwala pytać, co z dawnych światów naprawdę zostaje z nami. Zapraszamy!

 

Lata pięćdziesiąte XX wieku, skąpana w słońcu Sycylia. Giuseppe Tomasi, ostatni książę Lampedusy, żyje w wytwornym ubóstwie wśród dekadenckiej arystokracji. Nie korzysta z samochodu, przechadza się po Palermo o lasce, tęgi i zgarbiony, ciałem dwadzieścia lat starszy, niż wskazuje metryka. Zwą go il mostro – potworem i pożeraczem. Wszystko z powodu książek – bo nie czyta ich, tylko je pochłania. […]

Steven Price, bazując na biograficznych szczegółach z życia Giuseppe Tomasiego di Lampedusy, daje czytelnikowi do rąk elegancką i nostalgiczną powieść o odchodzącym świecie. Odtwarzając ostatnie lata autora Geparda, tworzy poruszającą opowieść o kresie życia i o lęku przed odejściem w niepamięć. Książę Lampedusy to również hołd oddany literaturze i próba wniknięcia w umysł jednego z najwybitniejszych włoskich pisarzy XX wieku.

Wydawnictwo Czarne

 

Steven Price – kanadyjski poeta i prozaik. Absolwent Uniwersytetu Victorii oraz Uniwersytetu Wirginii. Opublikował osiem książek, w tym tomy poetyckie i prozatorskie. Za Księcia Lampedusy, swoją ostatnią powieść, otrzymał Nagrodę im. Ethel Wilson oraz był nominowany do Nagrody im. Doris Giller. Mieszka w Victorii w Kolumbii Brytyjskiej i wykłada literaturę na tamtejszym uniwersytecie.

 

Skąd prace Leonarda da Vinci, Rembrandta, El Greca, Tintoretta oraz innych wielkich mistrzów i mistrzyń wzięły się w polskich muzeach? Jaką podróż mają za sobą? Gdzie możemy zobaczyć Gitarzystę, a w którym mieście na ścianie wisi Haman błagający Esterę o łaskę? Obrazy miewają bardzo ciekawą przeszłość, a poznanie ich licznych przygód może dać nam nowe inspiracje do zgłębiania tajników historii sztuki. Na Wawelu możemy spojrzeć na dzieła sztuki w podobny sposób – właśnie jako na świadków podróży, zmian i historii, które sprawiły, że znalazły się w tym miejscu. Zapraszamy na grudniowe spotkanie w Czytelni z widokiem i na rozmowę o książce Pawła Bienia Nieobce!

 

Fascynujące życie obrazów.

Dziś wiszą dumnie w salach polskich muzeów, ale zanim się tam znalazły, prowadziły zaskakująco bujne życie. Mowa o dziełach najwybitniejszych mistrzów malarstwa europejskiego, które w wyniku przedziwnych zbiegów okoliczności trafiły do naszych rodzimych zbiorów.

Zaszywane w jedwabie, kradzione, darowane w prezencie lub przywożone jako pamiątki z podróży. Przenoszone z miejsca na miejsce albo ukrywane na długie lata. W książce Nieobce Paweł Bień przybliża Czytelnikom i Czytelniczkom te niezwykłe historie, a także analizuje dzieła dawnych mistrzów, ukazując ich szeroki kontekst historyczno-kulturowy. Wśród nich znajdziemy między innymi: Damę z gronostajem Leonarda da Vinci, Jowisza malującego motyle Dosso Dossiego, Dziewczynę w ramie obrazu Rembrandta, Portret weneckiego admirała Tintoretta czy Ekstazę św. Franciszka autorstwa El Greca.

Nieobce. Opowieści o dziełach dawnych mistrzów w polskich zbiorach to zbiór porywających, niekiedy zabawnych, a innym razem trzymających w napięciu opowieści, a także źródło wiedzy o najcenniejszych dziełach malarskich w naszym kraju. Książka, która może służyć za przewodnik wszystkim miłośnikom historii sztuki.

Wydawnictwo Naukowe PWN

 

Paweł Bień – historyk sztuki i poeta. Kustosz w Zbiorach Dawnej Sztuki Europejskiej Muzeum Narodowego w Warszawie, wcześniej wieloletni pracownik Działu Edukacji MNW, tworzący i koordynujący programy edukacyjne do wystaw stałych oraz czasowych. Opublikował ponad sto dwadzieścia artykułów i esejów o malarstwie nowożytnym i nowoczesnym. Autor książek poetyckich Światłoczułość (Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Łódź 2021) i Flauta (Stowarzyszenie Pisarzy Polskich, Łódź 2025).