Wejście na wzgórze wyłącznie przez bramę Bernardyńską (podejście od ul. Kanoniczej zamknięte) / Skarbiec Koronny i Zbrojownia nieczynne do odwołania

Militaria

Jeden z najcenniejszych polskich zbiorów zabytkowej broni, od wieku XIII do XVII
Dział militariów liczy ponad 1000 sztuk różnego typu broni zaczepnej i ochronnej oraz oporządzenia wojskowego.
Trzon stanowią zabytki rewindykowane z ZSRR na mocy traktatu ryskiego z 1921 roku oraz wielka kolekcja Brunona Konczakowskiego z Cieszyna, zakupiona po jego śmierci w roku 1961. Trudno przecenić również znaczenie darów prywatnych osób oraz zakupów prowadzonych przez Zamek Królewski. Zasadniczą grupę stanowi broń z XIII–XVIII wieku, są tu jednak również pojedyncze okazy wcześniejsze (hełm hoplity greckiego, miecz z okresu halsztackiego), jest także spora grupa uzbrojenia z wieku XIX.

Największą chlubą zbioru jest wspaniały miecz koronacyjny zwany Szczerbcem, jedyne insygnium zachowane z zespołów regaliów, przechowywanych do roku 1795 w Skarbcu Koronnym.

Zabytki z okresu średniowiecza i renesansu stanowią niewielką, lecz znaczącą grupę. Wyróżnia się wśród nich późnogotycka zbroja turniejowa, a także różnego rodzaju hełmy (od hełmu typu Hundsgugel z początku w. XV, przez saladę z końca tego stulecia, aż do przyłbic i szyszaków z w. XVI).

Niemniej najważniejsze miejsce zajmują okazy broni z wieków XVII i XVIII, w tym liczne wiązane z polskimi monarchami, hetmanami, przedstawicielami rodów senatorskich. Są wśród nich półzbroje husarskie (jedna unikatowa – ze skrzydłami), zbroje łuskowe zwane karacenami, szable, koncerze, buławy i buzdygany. Na szczególną uwagę zasługują rzędy i osiodłania. Część tych zabytków powstała w Polsce, część na Wschodzie – w Turcji i w Persji. Pomiędzy tymi ostatnimi odnajdujemy trofea zdobyte podczas wojen polsko-tureckich, a także w czasie kampanii wiedeńskiej w roku 1683.

Na doborową pod względem poziomu artystycznego grupę ręcznej broni palnej (pistolety, arkebuzy, muszkiety, strzelby) oraz białej (rapiery, szpady) składają się głównie dzieła czołowych wytwórni zachodnioeuropejskich.

Podobnie jest w wypadku broni drzewcowej, wśród której znajdujemy partyzany używane przez gwardie królów polskich (Jana Kazimierza, Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Jana III Sobieskiego, Augusta II Mocnego i Augusta III Sasa).

Osobne miejsce należy się zespołowi luf armatnich, haubicznych i moździerzowych z wieków XVI–XVIII, zajmującemu w kraju czołowe miejsce (obok kolekcji Muzeum Wojska Polskiego).

Militaria są eksponowane w salach parterowych pałacu królewskiego, w obrębie Zbrojowni Zamkowej oraz Skarbca Koronnego. Znaczny zespół broni znajduje się też na wystawie zabytków orientalnych na piętrze zachodniego skrzydła zamku.
Szczerbiec – miecz koronacyjny królów polskich
Nadrenia (?), 2. ćwierć w. XIII.
Głownia stalowa, rękojeść złota dekorowana techniką niella. Pierwotnie należał do księcia o imieniu Bolesław (może Bolesław Konradowic lub Bolesław Pobożny), o czym informował niezachowany napis na rękojeści. Zapewne miecz pełnił wówczas funkcję symbolu władzy sądowniczej (gladius iustitiae). W roku 1320 użyty w katedrze wawelskiej jako miecz koronacyjny przez Władysława Łokietka. Przechowywany odtąd wraz z regaliami w Skarbcu Koronnym na Wawelu, skąd w roku 1795 zrabowany przez Prusaków. Wkrótce potem w handlu kolekcjonerskim: około roku 1810 w zbiorach Dymitra Łabanowa-Rostowskiego i przez niego w roku 1818 zaoferowany do sprzedaży generałowi Wincentemu Krasińskiemu w Warszawie; przed rokiem 1843 sprzedany księciu Anatolowi Demidowowi z San Donato koło Florencji, od roku 1870 w posiadaniu Aleksandra Piotrowicza Bazylewskiego w Paryżu. W rroku 1884 zakupiony do Ermitażu w Petersburgu, skąd w roku 1924 odzyskany drogą zamiany i przekazany na Wawel. Jeden z najcenniejszych średniowiecznych mieczy ceremonialnych w Europie. Należy do najważniejszych symboli suwerenności państwa polskiego.