20 VI dziedziniec arkadowy dostępny do godz. 17:00

Wawel Podziemny

NFRZK
LAPIDARIUM, MIĘDZYMURZE, ZBROJOWANIA WAWELSKA I PODZIEMIA WIEŻY DUŃSKIEJ
 
Spektakularny projekt inwestycyjny architektoniczno-archeologiczno-wystawienniczy Zamku Królewskiego na Wawelu 2022 – 2025

Założenia wielkiego projektu inwestycyjnego Wawel Podziemny pozostają w ścisłym związku z  historią, wprowadzają Widza w świat tajemnic, otwierają (niedostępne na co dzień) przestrzenie, które stają się pożądanymi atrakcjami turystycznymi. Celem planowanej i kontynuowanej inwestycji, której częścią było głośne otwarcie Lapidarium w styczniu 2024 roku, jest realizacja misji Muzeum o upowszechnianiu wiedzy o bezcennej kolekcji jak również znaczące uatrakcyjnienie programu Zamku Królewskiego na Wawelu poprzez wprowadzenie w przestrzenie wystaw stałych nowoczesnych środków przekazu, w tym multimediów, które mają moc docierania do szerszych kręgów odbiorców. Poza Lapidarium, w ramach inwestycji Wawel Podziemny udostępnione zostaną także rezerwaty archeologiczne w obrębie międzymurza oraz Zbrojownia Wawelska. Nowe przestrzenie wystawienniczo-rekreacyjne staną się również dostępne dla osób z niepełnosprawnościami.

Wawel Podziemny. Lapidarium (2022 – 2024)

Łączny koszt inwestycji: 11 mln zł
Finansowanie: dotacja celowa MKiDN, dotacja SKOZK
Rozpoczęcie prac budowlanych – marzec 2023
Otwarcie wystawy stałej  – styczeń 2024
 
Celem inwestycji w przestrzeniach piwnic pod wschodnim skrzydłem Zamku było przygotowanie nowoczesnej ekspozycji stałej ukazującej wnętrza i przemiany architektoniczne renesansowej budowli Zamku Królewskiego na Wawelu. Nowa przestrzeń ekspozycyjna Lapidarium  to 501 m2 mieszcząca się w najstarszej części Zamku.
 
Podziemny rezerwat architektoniczny stanowi ciąg historycznych pomieszczeń powstałych w pierwszej ćwierci XVI. Zorganizowane amfiladowo, przykryte kolebkowymi ceglanymi sklepieniami piwnice wzniesiono przy użyciu dużej ilości kamiennych elementów pochodzących z rozbiórki gotyckiego pałacu. Profile detali architektonicznych, użyte wtórnie jako budulec najniższej kondygnacji, czytelne są w ścianach pomieszczeń stanowiąc niezwykły efekt  estetyczny i ekspozycyjny. Ponadto przetrwały czytelne ślady wcześniejszych budowli i urządzeń gotyckiego zamku - dolna część wieży Jordanki, pałacowa studnia. Elementy te także stanowią część ekspozycyjnej narracji odnoszącej się do średniowiecznej zabudowy zamku górnego.
 
Głównym założeniem ekspozycji jest zaprezentowanie kształtu i przemian historycznej budowli, a także anastyloz czyli rekonstrukcji oryginalnych fragmentów Zamku polegających na zestawieniu oryginalnych dzieł. Za pomocą światła i opisów wyeksponowane zostały fragmenty zamku gotyckiego Kazimierza Wielkiego. Udostępniona oryginalna studnia jest wyjątkową atrakcją turystyczną. Wykonanie bezinwazyjnych pomiarów skanowania 3D, ortofotoplanów, rozwinięć ścian, kładów oraz rzutów studni a także materiał filmowy i pozyskana dokumentacja zdjęciowa przybliża historię tego miejsca gdzie od czasów średniowiecza zaopatrywano Wawel w wodę.
 
Całość ekspozycji została uzupełniona przez odpowiednie diagramy oraz multimedialne ekspozytory pozwalające na samodzielne zagłębianie wiedzy o historii Wzgórza. Można przyjrzeć się z bliska detalom architektonicznym, skaningom modeli z których zwiedzający dowiedzą się skąd pochodzi dany detal. W przestrzeni  eksponowane są oryginalne cegiełki wawelskie obrazujące wielki czyn odnowienia Wawelu i zaangażowanie narodu polskiego w powrót Wawelu do świetności. Wystawa w skrzydle wschodnim  stanowi uzupełnienie istniejącej ekspozycji i narracji Wawelu Zaginionego.
 
Inwestycja obejmowała prace modernizacyjne w piwnicach skrzydła wschodniego Zamku oraz aranżację ekspozycji, a także zapewnienie dostępności nowej przestrzeni Lapidarium dla osób z niepełnosprawnościami z  Dziedzińca Arkadowego i Ogrodów Królewskich. Pracom modernizacyjnym w pomieszczeniach Lapidarium towarzyszyły niezbędne prace konserwatorskie finansowane przez Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa oraz ze środków własnych Zamku Królewskiego na Wawelu.
 
W latach 2022-2024 wykonano dokumentację projektowo-techniczną i aranżacyjną; badania architektoniczne polegające na zabezpieczeniu konstrukcyjnym wykopu w ramach projektu Wawelskie Lapidarium;  zrealizowano wymagane nadzory autorskie dotyczące projektu; wykonano wszystkie prace konstrukcyjno-budowlane oraz instalacyjne; zakupiono i zamontowano pierwsze wyposażenie obiektu, w tym etalaż ekspozycyjny, zakupiono wyposażenie AV wraz z treściami multimedialnymi na potrzeby nowej ekspozycji, wykonano usługi doradztwa technicznego oraz nadzór inwestorski, wykonano opracowania uzupełniających dokumentacji projektowych, opinii i ekspertyz.  W dniu 04.01.2024 nowa przestrzeń ekspozycyjna o pow. 501m2 wraz z wystawą stałą Wawel Podziemny. Lapidarium zostały udostępnione zwiedzającym.

Strona wystawy Wawel Podziemny. Lapidarium

grafika - stylizowany dzbanuszek kamienny na ciemnoniebieskim tle 

Wawel podziemny. Międzymurze: Udostępnienie rezerwatów archeologicznych w obrębie międzymurza

Przewidywany łączny koszt inwestycji: 35 mln zł
Finansowanie: dotacja celowa MKiDN, dotacja SKOZK
Rozpoczęcie prac budowlanych – lipiec 2023
Planowane otwarcie wystawy stałej – maj 2025
 
Celem inwestycji jest stworzenie wyjątkowego i oryginalnego ciągu ekspozycji podziemnych prezentujących relikty architektury, urządzeń obronnych oraz naturalnej jaskini wraz z jej materialnymi i niematerialnymi wartościami (legenda o smoku wawelskim). Zostaną udostępnione nigdy wcześniej nieprezentowane przestrzenie rezerwatów archeologicznych o powierzchni 680 m2 z wielopoziomową trasą zwiedzania. Nowoczesne multimedia i filmowe projekcje w ciekawy sposób wzbogacą opowieść o nieznanych podziemiach, zbliżą nas do poznania historii, wzbudzą emocje wśród zwiedzających.
 
Obszar inwestycji obejmujący północno – zachodnią część Wzgórza Wawelskiego, usytuowany pomiędzy obecnym murem oporowym, a zabudową sąsiednich budynków, określony jest nazwą „międzymurze”. Jest to cenny rejon wzgórza pod względem bogatej historii i walorów widokowych, choć obecnie nie wykorzystany turystycznie. W wyniku prac archeologicznych powstały dwa podziemne rezerwaty archeologiczno – architektoniczne, nigdy nieudostępnione odwiedzającym. Jedyną przestrzenią międzymurza, którą odwiedzają turyści, są komory jaskini znanej powszechnie pod nazwą Smocza Jama.
Pierwszy z rezerwatów, usytuowany nad komorami jaskini, powstał w wyniku usunięcia nasypów zalegąjących nad jaskinią i zabezpieczenia płytą żelbetową. Odsłonięto znaczne partie murów fortecznych z końca XVIII wieku. Drugi rezerwat obejmuje relikty fortyfikacji wzgórza wawelskiego od wczesnego średniowiecza po wiek XVIII.
W ramach projektu wykreowana zostanie jedna z najbardziej atrakcyjnych tras Wzgórza Wawelskiego  o wysokich walorach poznawczych i edukacyjnych. Połączone przestrzenie winny stanowić spójną narrację, przy czym każdy z komponentów powinien zostać wypełniony treścią stanowiącą swoistą zamkniętą opowieść.
Główne tematy ekspozycji to przemiany fortyfikacji wawelskich, geologia wzgórza wawelskiego wraz z historią Smoczej Jamy. Dzięki podziemnej trasie realizowany będzie szeroki plan udostępnienia unikatowych przestrzeni, uzupełniający narrację historyczną ekspozycji „Wawelu Zaginionego”. Planowana przebudowa nawierzchni tarasu spacerowo – widokowego w rejonie międzymurza, bezpośrednio nad nowo projektowaną trasą turystyczną, oprócz walorów estetycznych, zyska także elementy małej architektury w postaci zestawu panoram tyflograficznch. Będzie to udogodnienie dla osób z niepełnosprawnością wzroku oraz uzupełnienie i przybliżenie wiedzy o panoramie miasta widocznej z Wzgórza Wawelskiego dla pozostałych osób widzących.

widok wzgórza wawelskiego z zaznaczonym terenem inwestycji
widok wzgórza wawelskiego z zaznaczonym terenem inwestycji
 
W ramach trwającej w latach 2022-2024 inwestycji dotychczas zrealizowano prace polegające na:
  • Wykonaniu kompletnej dokumentacji projektowej wraz z uzyskaniem wymaganych pozwoleń;
  • Pełnieniu nadzoru autorskiego na etapie robót budowlano- instalacyjnych;
  • Wykonaniu robót budowlano – konstrukcyjnych oraz prac w zakresie instalacji sanitarnych, elektrycznych i niskoprądowych, w tym m.in. systemu sygnalizacji pożaru, instalacji oświetleniowych, bezpieczeństwa, pomiaru klimatu, instalacji teletechnicznych i strukturalnej wynikających ze zmiany funkcji przestrzeni;
  • Świadczeniu specjalistycznego doradztwa technicznego oraz nadzoru inwestorskiego;
  • Opracowaniu uzupełniających dokumentacji projektowych, opinii i ekspertyz.
W 2025 roku planowane są:
  • Pełnienie nadzoru autorskiego nad wykonaniem pierwszego wyposażenia nowej ekspozycji;
  • Prace w zakresie pierwszego wyposażania obiektu (wystawy): dostawa, montaż etalażu i wyposażenia wystawy stałej;
  • Dostawy i montaże oświetlenia ekspozycyjnego umożliwiającego realizację scen świetlnych  (zgodnie z projektem aranżacji) oraz wyposażeniu przestrzeni, przyjęcia zwiedzających ( zabudowa recepcyjna) oraz systemu sterowania ekspozycją (w tym sterowania oświetleniem, nagłośnieniem, multimediami oraz audioprzewodnikiem);
  • Prace w zakresie pierwszego wyposażania obiektu (wystawy): dostawa i montaż urządzeń i sprzętu na potrzeby projekcji multimedialnych i rekonstrukcji 3D zmian przestrzeni Wzgórza Wawelskiego, jego zabudowań i fortyfikacji, ujętych w narracji wystawy wraz z realizacją treściami multimedialnymi (kontent);
  • Specjalistyczne doradztwo techniczne oraz nadzór inwestorski.

Zbrojownia Wawelska i tajemnice podziemia Wieży Duńskiej

Przewidywany łączny koszt inwestycji: 18 mln zł
Finansowanie: dotacja celowa MKiDN, dotacja SKOZK
 
Planowane otwarcie – 2025
 
Celem inwestycji jest modernizacja wystawy stałej prezentującej wawelską kolekcję militariów, zaliczaną do najcenniejszych tego typu zbiorów w Polsce. Ze względu na wyeksploatowanie i niespełnianie obecnych norm konserwatorskich jak i bezpieczeństwa przewidzianych w przepisach prawnych, konieczna jest wymiana całego wyposażenia ekspozycyjnego. Dotyczy to w szczególności zabezpieczenia zbiorów przed kradzieżą lub zniszczeniem, jak też zapewnienia odpowiednich warunków konserwatorskich (mikroklimat i oświetlenie).
Realizacja Zbrojowni Wawelskiej w nowym technicznie i przestrzennie kształcie, pozwoli na pełniejszą i atrakcyjniejszą wizualnie prezentację walorów artystycznych i historycznych wawelskiej kolekcji militariów. Modernizacja wystawy zakłada wzbogacenie dotychczasowej ekspozycji o nowoczesne projekcje multimedialne oraz eksponaty dotąd nieprezentowane, które zostaną zlokalizowane w trzech pomieszczeniach piwnicznych Zbrojowni Wawelskiej.
Ponadto w kolejnych etapach przedmiotowej inwestycji do Zbrojowni zostaną włączone dwa podziemne pomieszczenia o charakterze rezerwatów architektoniczno-archeologicznych, gdzie będą prezentowane m.in. relikty najstarszej budowli na wzgórzu tzw. stołpu romańskiego, czyli romańskiej wieży obronnej datowanej na I poł. XII w.
       
W ramach trwającej inwestycji w latach 2023-2024 zrealizowano prace polegające na:
  • Wykonaniu kompletnej dokumentacji projektowej: projektu koncepcyjnego, budowlanego, technicznego oraz wykonawczego w zakresie architektury i konstrukcji oraz projektów branżowych;
  • Wykonaniu projektu aranżacji ekspozycji Nowej Zbrojowni Wawelskiej;
  • Pełnieniu nadzoru autorskiego nad wykonaniem pierwszego wyposażenia nowej ekspozycji w zakresie weryfikacji dokumentacji warsztatowej zabudowy ekspozycji.
  • Wyłonieniu wykonawcy aranżacji ekspozycji i wykonaniu projektu aranżacji wystawy;
  • Wyłonieniu wykonawcy robót budowlano – konstrukcyjnych i instalacyjnych i rozpoczęciu prac (w przypadku posiadania gwarancji przyszłego ich finansowania ze strony MKiDN);
  • W zakresie pierwszego wyposażania obiektu (wystawy): dostawie i montażu wyposażenia AV na potrzeby projekcji multimedialnych w salach piwnicznych Nowej Zbrojowni Wawelskiej, uwzględnionych w nowej narracji wystawy wraz z treściami multimedialnymi (kontent);
  • Świadczeniu specjalistycznego doradztwa technicznego oraz nadzoru inwestorskiego.
W roku 2025 zaplanowano:
  • Pełnienie nadzoru autorskiego na etapie robót budowlano- instalacyjnych;
  • Pełnienie nadzoru autorskiego nad wykonaniem pierwszego wyposażenia nowej ekspozycji;
  • Kontynuację prac budowlano – konstrukcyjnych i instalacyjnych;
  • W zakresie pierwszego wyposażania obiektu (wystawy): dostawę i montaż pierwszego wyposażenia obiektu-nowe gabloty, etalaż ekspozycyjny wraz z nowoczesnym oświetleniem wystawy (zgodnie z projektem aranżacji);
  • W zakresie pierwszego wyposażania obiektu (wystawy): zakup wyposażenia AV na potrzeby projekcji multimedialnych uwzględnionych w narracji wystawy wraz z treściami multimedialnymi (kontent);
  • Świadczenie specjalistycznego doradztwa technicznego oraz nadzoru inwestorskiego.
 
fragment pomieszczenia, kamienne szare ściany
Pracom modernizacyjnym towarzyszyć będą prace konserwatorskie.
Zamek Królewski na Wawelu planuje wystąpić na rok 2025 o finansowanie tego zakresu prac przez SKOZK.

Na zdjęciu Zachowany fragment ściany południowej stołpu w narożniku północno-zachodnim pomieszczenia nr 0025.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
logotyp Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Projekt współfinasowany z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa