We wtorki wystawy czynne do 14:00

Jacob Mertens i malarstwo krakowskie około roku 1600

Przed nami wybitne, chociaż mało znane, w większości nigdy niepokazywane w muze­ach dzieła. Zamek Królewski na Wawelu inauguruje 2023 rok nową wystawą cza­sową Jacob Mertens i malarstwo krakowskie około roku 1600.  

To obiekty utrzymane w ma­nierze typowej dla sztuki niderlandzkiej, któ­re wyszły spod pędzla artysty uzna­wanego za mistrza detalu, urodzonego i wy­kształconego w Antwerpii, osiadłego i  two­rzącego w Krakowie. Kuratorzy akcentują w przestrzeni wystawy m.in. interesujące zja­wisko przenikania wpływów nider­landzkich do Polski w XVII wieku.
Dzięki zgro­madzonym dziełom spojrzymy rów­nież na Kraków jako na prężne centrum artystyczne doby baroku.


na ciemnoniebieskiej ścianie wisi pięć obrazów o tematyce religijnej
Na ekspozycji zaprezentowano ponad trzydzieści eksponatów: obrazów, a także innych dzieł (rysunek, rzeźby z kości słoniowej) wykonanych ok. 1600 roku. Interesującym zabytkiem jest ołtarz z war­sztatu Jakuba Mertensa. Jego najważniejszą część stanowi wyjątkowo wysokiej klasy Zwiastowanie sygnowane przez artystę, znajdujące się obecnie w Prałatówce przy kościele Mariackim.
z lewej strony fragmenty religijnych obrazów, w tle obraz z Matką Boską, któa na kolanach trzyma Dzieciątko; z pawej strony siedząca postać kobieca w czerwonej szacie
Pośród licznych dzieł malarstwa powstałych w Krakowie na przełomie XVI i XVII stulecia grupa obrazów eksponowanych w Prałatówce, siedzibie archiprezbiterów kościoła Mariackiego, wyróżnia się nieprzeciętnymi walorami artystycznymi. Dokonana ostatnio wzorowa konserwacja tych malowideł przywróciła im pierwotny charakter i ujawniła w całej pełni ich piękno. Zobaczymy m.in. dwie, duże kwatery z nastaw ołtarzowych o charakterze niderlandzkim pochodzące z kościoła Mariackiego w Krakowie oraz kościoła Dominikanów pw. św. Jakuba w Sandomierzu (zapewne wykonana w Krakowie). Dopełnieniem tych zabytków będą związane z Krakowem dzieła malarstwa, niepokazywane dotąd na wystawach muzealnych, takie jak: Ostatnia Wieczerza z kościoła św. Piotra, Matka Boska z Dzieciątkiemoraz świętymi Janem Chrzcicielem i Janem Ewangelistą z katedry na Wawelu, albo Wizja Świętej Jadwigi przed krucyfiksem z kościoła św. Krzyża. Przyjrzymy się również Zmartwychwstaniu Chrystusa wiązanemu z malarzem Tobiaszem Fendtem, gdzie w tle obrazu ukazana została panorama Krakowa.
fragment obrazu z postacią anioła, który podnosi do góry lewą rękę, w tle inne obrazy w złoconych ramach
Pokazujemy dzieła z trudno dostępnych kolekcji i zbiorów, których zadaniem będzie poszerzenie kontekstu i zbudowanie obrazu zjawisk takich, jak drogi przenikania inspiracji niderlandzkich, powtarzalność rozwiązań formalnych i popularność motywów ikonograficznych, a także dzieł mistrzów niderlandzkich w Europie Środkowej XVI/XVII wieku – mówi Krzysztof Czyżewski, kustosz Zamku Królewskiego na Wawelu, pracujący nad scenariuszem ekspozycji wraz z profesorem Markiem Walczakiem, Dyrektorem Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kuratorzy pragną również zwrócić uwagę na interesujące zjawisko przenikania rozwiązań niderlandzkich do Polski w XVII wieku na przykładzie dzieł niewielkich rozmiarów. – Wykonywanych w różnych technikach artystycznych, np. rysunków (projekt wiszącego świecznika z figurką Matki Boskiej w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie, a także reliefów z kości słoniowej. Dziełem zupełnie wyjątkowym w skali nie tylko Polski jest naturalnej wielkości grupa Opłakiwania Chrystusa wyrzeźbiona w wosku, z kościoła w Górze Kalwarii – wymienia prof. Marek Walczak.
fragment obrazu, po lewej anioł w bogato zdobionej czerwonej szacie, lewa ręka uniesiona do góry, po prawej Maria z ręką na pierci, między nimi gołąbek, w tle wnętrze jakiegoś pomieszczenia
Jacob Mertens, "Zwiastowanie Marii", Kraków, około 1600; Kraków, bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

Jacob Mertens był synem Peetera Mertensa i Cathlijne van Schoor, a rzemiosła uczył się w warsztacie Huybrechta (Huberta) Bruggemana.
O życiu i twórczości tego mistrza niewiele wiadomo, nie sposób więc określić, jaki wpływ wywarł na ucznia. Nie znamy też daty  i przyczyny wyjazdu Mertensa z rodzinnego miasta, bez wątpienia jednak postanowił on osiedlić się w Krakowie na stałe, skoro 23 października 1589 roku wstąpił do miejscowego cechu malarzy, a w roku 1595 przyjął prawo miejskie. Tutaj też pojął za żonę Barbarę, wdowę po malarzu Pawle Czumturnie (Tomtornie). Jacob zapisał żonie 1500 zł w testamencie, który sporządził w 1598 roku w związku z planami podróży w rodzinne strony. Odwiedziny we Flandrii umożliwiły mu zapewne zapoznanie się z bieżącym życiem artystycznym,  a szczególnie z fundacjami realizowanymi wówczas w antwerpskiej katedrze, której wyposażenie było stopniowo uzupełniane po kalwińskich wystąpieniach ikonoklastycznych w latach 1566 i 1581. Zmarł przed 26 czerwca 1609 roku.

Wydarzenia towarzyszące wystawie

22 stycznia 2023, godz. 11:00 – Warsztaty pozłotnicze
26 stycznia 2023, godz. 18:00 – Wykład Krzysztofa J. Czyżewskiego
16 lutego 2023, godz. 12:00 – Oprowadzanie kuratorskie
25 lutego 2023, godz. 11:00 – Warsztaty graficzne
28 lutego 2023, godz. 12:00 – Oprowadzanie z konserwatorem
5 marca 2023, godz. 11:00 – Oprowadzanie tematyczne „Patrzę, widzę, rozumiem”
12 marca 2023, godz. 11.00 – Oprowadzanie tematyczne „Patrzę, widzę, rozumiem”
16 marca 2023, godz. 12:00 – Oprowadzanie kuratorskie
23 marca 2023, godz. 18:00 – Wykład prof. Marka Walczaka
13 kwietnia 2023, godz. 12:00 – Oprowadzanie kuratorskie

więcej na stronie cyklu

Patroni medialni

logotyp Polskiego Radialogotyp Radia Krakówlogotyp Radia Kraków Kulturalogotyp czasopisma Rzeczpospolitalogotyp Dziennika Polskiegologotyp TVP Krakówlogotyp TVP Kulturalogotyp TVP Historialogotyp czasopisma Gość Niedzielnylogotyp czasopisma Spotkania z Zabytkami