Paul Bril (1553/1554-1626)
Scena z historii Jonasza
ol., pł., 128 x 175,5 cm
nr inw. 1710

Obraz jest ilustracją zaczerpniętej ze Starego Testamentu historii proroka Jonasza, któremu Bóg powierzył zadanie upomnienia i nawrócenia grzesznych mieszkańców Niniwy. Jonasz sprzeniewierzył się jego woli i co więcej – uciekając „sprzed oblicza Pana” wsiadł w Jaffie na statek i podążył do Tarszyszu. W ten sposób ściągnął na siebie gniew Boga, który zesłał burzę morską, a warunkiem uspokojenia żywiołów i ratunku dla załogi statku było wyrzucenie Jonasza za burtę. Prorok został połknięty przez wielką rybę; w jej brzuchu spędził trzy dni i trzy noce, modląc się o zaniechanie kary. Miłosierny Bóg wysłuchał modlitwy i Jonasz został wyrzucony na brzeg. Do historii starotestamentowej nawiązał ewangelista Mateusz, utrwalając jej symboliczne znaczenie jako prefiguracji śmierci, zstąpienia do otchłani i zmartwychwstania Chrystusa trzeciego dnia. Historia Jonasza była jednym z najwcześniejszych tematów sztuki chrześcijańskiej – spotykamy ją na rzeźbionych sarkofagach już w III wieku.

Obraz wawelski, dzieło Paula Brila, flamandzkiego malarza działającego w Rzymie, powtarza niemal dokładnie kompozycję fresku Historia Jonasza, który Bril namalował w latach 1588-1589 na zamówienie papieża Sykstusa V na sklepieniu bocznej klatki schodowej Scala Santa na Lateranie. Fresk cieszył się zapewne ogromną popularnością, gdyż został powtórzony w kilku nieznacznie różniących się wersjach, spośród których obraz wawelski, olej na płótnie,  ma największe rozmiary i jest najbliższy pierwowzoru. 

Temat burzy morskiej był w malarstwie flamandzkim symbolem nierównej walki człowieka z niekiełznanym żywiołem, złowrogimi i niszczycielskimi siłami natury. Statek miotany wichrem to parabola zmiennego ludzkiego losu, pełnego niebezpieczeństw, najeżonego trudnościami, z którymi człowiek musi wciąż się zmagać. Symbolem nadziei na ratunek w tej zdawałoby się beznadziejnej walce jest budowla na skale, przypominająca latarnię morską. To nie tylko symboliczny obraz nadziei na ocalenie podczas burzy morskiej, lecz także odwołanie się do światła wiary w zbawienie w naznaczonym grzechem życiu.