Arcydzieła z kolekcji Lanckorońskich. Opowieść o antyku

Punktem wyjścia wystawy są obiekty znajdujące się obecnie w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu – dar Karoliny Lanckorońskiej oraz Fundacji Lanckorońskich z 2000 roku. Ten niewielki, lecz niezwykle cenny zespół stanowi fragment dawnej kolekcji hrabiego, która pod koniec XIX wieku [należała] do największych prywatnych zbiorów starożytności w Europie.

Na wystawie zobaczymy m.in. naczynia używane podczas uczt: kantaros – puchar związany z kultem dionizyjskim, kyliks – płaska czara do wina oraz amfora – naczynie służące do przechowywania i transportu płynów. Uzupełniają je przedstawienia związane z kultem Dionizosa, w tym rzeźbiona protoma bóstwa.

Wśród eksponatów znajduje się również portretowa głowa mężczyzny z dynastii julijsko-klaudyjskiej, pochodząca ze zbiorów Getty Museum, a także wyjątkowe obiekty rzemiosła artystycznego: brązowe lustro zdobione wizerunkami Dioskurów oraz tzw. gemma Lanckorońskiego z VI wieku n.e., przedstawiająca krzyż adorowany przez świętych Piotra i Pawła, nad którym widnieje popiersie Chrystusa.

Karol Lanckoroński był nie tylko kolekcjonerem, lecz także znawcą i badaczem kultur śródziemnomorskich. Uczestniczył w austriackich wyprawach archeologicznych oraz organizował własne ekspedycje badawcze w Azji Mniejszej. Ich efektem było m.in. dwutomowe opracowanie Die Städte Pamphyliens und Pisidiens.

Podczas licznych podróży oraz dzięki kontaktom z uczonymi, artystami i antykwariuszami gromadził dzieła sztuki starożytnej: rzeźby, reliefy, detale architektoniczne, naczynia oraz drobne formy rzemiosła artystycznego reprezentujące różne obszary świata antycznego.

Wystawa ukazuje również szerszy kontekst zainteresowań kolekcjonera. Prezentowane będą obiekty pochodzące z rodzinnego majątku w Rozdole, zabytki przekazane Uniwersytetowi Jagiellońskiemu oraz odlewy wykonane podczas ekspedycji archeologicznych w Azji Mniejszej.

Zestawienie tych materiałów pozwala uchwycić zarówno skalę kolekcji, jak i zakres działalności naukowej Lanckorońskiego.

Kolekcja sztuki antycznej stanowiła jedną z najważniejszych części zbiorów Lanckorońskiego, które od 1895 roku znajdowały się w neobarokowym pałacu przy Jacquingasse 18 w Wiedniu. Tworzona od końca lat 70. XIX wieku, należała do największych prywatnych kolekcji antyków w monarchii austro-węgierskiej i była zaliczana do najważniejszych zbiorów tego typu w Europie. Antyczne zabytki [prezentowano] w tej rezydencji w specjalnie zaprojektowanej Sali Fresków – jasnej i przestronnej przestrzeni pełniącej funkcję prywatnej galerii, w której rzeźby i naczynia prezentowano na postumentach oraz w gablotach. Centralne miejsce zajmował monumentalny sarkofag z III wieku, ozdobiony reliefem przedstawiającym pochód Erosów ku czci Dionizosa i Heraklesa – jedno z najważniejszych dzieł dawnej kolekcji.

Wystawa w Zamku Królewskim na Wawelu przypomina historię tej wyjątkowej kolekcji oraz jej złożone losy w XX wieku. Dzięki obiektom wypożyczonym z muzeów w Europie i Stanach Zjednoczonych oraz ze zbiorów prywatnych możliwe jest ukazanie jej różnorodności i skali. Ekspozycji towarzyszy obszerny katalog, stanowiący pierwszą próbę kompleksowego opracowania kolekcji dzieł starożytnych należących do Karola Lanckorońskiego.

To wyjątkowa okazja, by zobaczyć antyk w kontekście łączącym historię, kolekcjonerstwo i współczesne spojrzenie na sztukę.

Nowoczesna aranżacja wystawy autorstwa Bartosza Haducha inspirowana jest zasadami antycznej kompozycji i klasycznej geometrii. Współczesne formy architektoniczne oraz zastosowanie naturalnych materiałów tworzą przestrzeń, w której historia kolekcji spotyka się z nowoczesnym językiem wystawienniczym.

Zespół kuratorski wystawy: dr Joanna Winiewicz- Wolska, Bartłomiej Makowiecki

Oprowadzanie kuratorskie będzie poświęcone trzeciej odsłonie cyklu wystaw Arcydzieła z kolekcji Lanckorońskich w Zamku Królewskim na Wawelu. Tym razem kuratorzy podjęli się przedstawienia kolekcji sztuki antycznej polskiego arystokraty przełomu XIX i XX wieku. Prezentowana w niezwykłej aranżacji wystawa ma ponadczasowy charakter i w niezwykły sposób eksponuje dzieła sprowadzone z najważniejszych muzeów Europy i Stanów Zjednoczonych. Podczas spotkania omówione zostaną m.in. okoliczności powstania i dzieje kolekcji antyków Karola Lanckorońskiego oraz historia wiedeńskiego pałacu ze szczególnym uwzględnieniem Sali Fresków, wypełnionej niegdyś blisko 400 obiektami sztuki starożytnej Grecji i Rzymu. Omówione zostaną również wojenne losy kolekcji i jej późniejsze rozproszenie. Zwiedzanie będzie świetną okazją, żeby dowiedzieć się więcej o eksponowanych obiektach, przeprowadzonych pracach konserwatorskich, a także kulisach powstawania wystawy oraz katalogu – pierwszego w historii kompleksowego opracowania antyków ze zbiorów Lanckorońskich.

Kurator wystawy Bartłomiej Makowiecki – adiunkt muzealny w Dziale Zbiorów Ceramiki i Szkła z sześcioletnim stażem. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego na kierunkach archeologia oraz historia sztuki. Ukończył studia podyplomowe na Wydziale Chemii UJ Nowoczesne techniki analityczne dla obiektów zabytkowych. Jest autorem kilkunastu publikacji. Specjalizuje się także w wawelskich kaflach i piecach. 

 

Wykład będzie poświęcony działalności Karola Lanckorońskiego jako badacza starożytności oraz jego roli w rozwoju archeologii końca XIX wieku. Spotkanie przybliży jedną z najważniejszych, a zarazem mniej znanych sfer jego aktywności – udział w organizacji i realizacji ekspedycji badawczych na terenie Azji Mniejszej w latach 1882–1884.

Podczas wykładu omówione zostaną okoliczności zaangażowania Lanckorońskiego w środowisko wiedeńskich archeologów oraz jego współpraca z takimi uczonymi jak Alexander Conze i Otto Benndorf. Szczególna uwaga zostanie poświęcona pierwszym wyprawom badawczym, ich przebiegowi, zapleczu organizacyjnemu oraz realiom pracy w terenie, obejmującym dokumentację zabytków, pomiary i badania in situ.

Przedstawiona zostanie również geneza i charakter kolekcji starożytności Lanckorońskiego, wzbogacanej zarówno poprzez działalność terenową, jak i zakupy dokonywane w trakcie podróży. W kontekście tych działań przybliżona zostanie także historia jego wiedeńskiej rezydencji, w której zbiory antyków znalazły swoją reprezentacyjną oprawę, zwłaszcza w specjalnie zaprojektowanej przestrzeni ekspozycyjnej.

W trakcie spotkania omówione zostaną również naukowe i kolekcjonerskie aspekty działalności Lanckorońskiego, pozwalające spojrzeć na niego nie tylko jako na mecenasa i kolekcjonera, lecz także jako aktywnego uczestnika badań nad światem starożytnym, działającego na styku pasji poznawczej i rodzącej się nowoczesnej archeologii.

 

4 VII      Antyk historyczny, tytuł gry: Seria 7 Cudów Świata

11 VII    Grecja historyczna i mityczna, tytuły gier: Cyklady, Khora: Rozkwit Imperium, Akropolis

18 VII    Rzym historyczny, tytuły gier: Mur Hadriana, Na Chwałę Rzymu, Concordia

25 VII    Rzym historyczny – upadek, tytuły gier: Upadek Rzymu (Pandemic), Upadek Imperium, Najeźdźcy ze Scytii

Zapraszamy na wyjątkowe spotkania z planszówkami na Wawelu, organizowane w ramach programu towarzyszącego wystawie „Arcydzieła z Kolekcji Lanckorońskich: Opowieść o Antyku”. To świetna okazja, by zanurzyć się w świat starożytnych cywilizacji nie tylko poprzez sztukę, ale także rozgrywkę, eksplorując opowieści ukryte w planszach i kartach. Wspólnie przetestujemy gry inspirowane antykiem – od najpopularniejszych tytułów po nieznane perełki i nowości na rynku.

Spotkania przygotowujemy we współpracy ze Stowarzyszeniem Gralicja, które wprowadzi uczestników w zasady i pomoże dobrać gry zarówno dla początkujących, jak i bardziej doświadczonych graczy. To propozycja dla wszystkich, którzy chcą spojrzeć na historię w nowy, angażujący sposób i spędzić czas w wyjątkowej przestrzeni zamku. Do zobaczenia przy planszy!

Stowarzyszenie Gralicja – krakowska organizacja zajmująca się popularyzacją gier planszowych jako narzędzia integracji, edukacji i kultury czasu wolnego. Prowadzi regularne spotkania z grami, warsztaty oraz działania dla szkół i grup zorganizowanych, budując lokalną społeczność graczy. Angażuje się także w wydarzenia miejskie i współpracuje z instytucjami kultury, tworząc strefy gier i programy towarzyszące wystawom. Ważnym elementem jej działalności jest prezentowanie zarówno popularnych tytułów, jak i mniej znanych gier oraz nowości rynkowych.

 

Wyjątkowe, jednodniowe warsztaty poświęcone enkaustyce – jednej z najstarszych i najbardziej fascynujących technik malarskich, której korzenie sięgają starożytności. Znana w świecie grecko-rzymskim, zanikła wraz z upadkiem Cesarstwo Wschodniorzymskiego, powracając do świata sztuki dopiero w XIX wieku, kiedy zainteresowali się nią artyści poszukujący dawnych metod wyrazu.

Enkaustyka polega na malowaniu przy użyciu gorącego wosku pszczelego zmieszanego z pigmentami. To technika niezwykle angażująca zmysły – łączy kolor, zapach i temperaturę. Pozwala na uzyskanie niezwykłych efektów faktury, głębi i światła, niemożliwych do osiągnięcia w tradycyjnym malarstwie.

Podczas dwugodzinnych warsztatów uczestnicy poznają podstawy tej techniki oraz jej historię. W części praktycznej każdy stworzy własną pracę, eksperymentując z nakładaniem warstw, łączeniem kolorów i operowaniem ciepłem. To proces twórczy, który wymaga uważności, ale jednocześnie daje dużą swobodę i przestrzeń do odkrywania.

Warsztaty mają charakter kameralny i są dostosowane zarówno do osób początkujących, jak i tych, które chcą spróbować czegoś nowego w obszarze sztuki. To niepowtarzalna okazja, by zetknąć się z techniką, która przez wieki pozostawała zapomniana, a dziś znów inspiruje artystów na całym świecie.

Barbara Mateja – artystka, pedagożka, nauczycielka Montessori i edukatorka w Zamku Królewskim na Wawelu. Absolwentka Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, gdzie w 2018 roku ukończyła scenografię. Stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rok 2023 w dziedzinie animacja i edukacja kulturalna. Oprócz rzemiosła w rodzaju tkactwa, plecionkarstwa, ceramiki, dziania czy grafiki warsztatowej, uprawia szlachetne techniki fotograficzne.

 

Warsztat poświęcony antycznej rzeźbie. Spotkanie podzielone będzie na dwie części: merytoryczną i warsztatową. W pierwszej części uczestnicy będą rozmawiać o sztuce antycznej, rzeźbie i polichromii. Następnie wykonają rzeźby, które później pomalują, stosując polichromię, tym samym symbolicznie obalając mit białych rzeźb antycznych.

Twórcze warsztaty rodzinne, które łączą zabawę, edukację i wspólne odkrywanie tajemnic sztuki starożytnej Grecji i Rzymu. To wyjątkowa okazja, aby spojrzeć na antyk z zupełnie innej perspektywy – pełnej koloru, ekspresji i kreatywności.

Podczas spotkania uczestnicy – dzieci wraz z rodzicami lub opiekunami – poznają fascynujący świat rzeźb antycznych, które wbrew powszechnemu przekonaniu nie były białe, lecz bogato malowane. Warsztaty wprowadzają w temat polichromii, pokazując, jak naprawdę wyglądała sztuka antyku i jakie znaczenie miał w niej kolor.

Pierwsza część zajęć poświęcona jest pracy rzeźbiarskiej. Inspirując się mitologią, portretami i maskami, uczestnicy stworzą własne formy przestrzenne z gliny. To czas rozwijania wyobraźni, eksperymentowania z formą i wspólnego działania w rodzinnej atmosferze.

Druga część warsztatów skupia się na nadaniu rzeźbom koloru. Uczestnicy poznają podstawy polichromii i samodzielnie pomalują swoje prace, wykorzystując intensywne barwy oraz ornamenty inspirowane sztuką antyczną. Dzięki temu ich dzieła zyskają indywidualny charakter i będą nawiązywać do dawnych tradycji artystycznych.

Warsztaty mają charakter otwarty i przyjazny wszystkim odbiorcom– nie wymagają wcześniejszego doświadczenia. Są doskonałą propozycją dla rodzin, które chcą spędzić czas kreatywnie, a jednocześnie poznać historię sztuki w angażujący i przystępny sposób.

Anna Siek – tworzy swoje prace zarówno w technikach grafiki warsztatowej, jak i malarskich czy rzeźbiarskich. Tematyka jej twórczości dotyczy przyrody, otaczającego nas świata, zjawisk na pozór zwykłych, a także osobistych przeżyć i emocji. Studia ukończyła na wydziale grafiki w Instytucie Sztuki w Kankaanpää, w Finlandii, gdzie uzyskała dyplom w pracowni litografii prof. Anny Alapuro. Tytuł magistra uzyskała na wydziale grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie – w pracowni miedziorytu prof. Stanisława Wejmana. Swoje prace prezentowała na wielu wystawach indywidualnych oraz grupowych w kraju i za granicą.

 

Warsztaty artystyczne inspirowane sztuką antyczną, podczas których uczestnicy przeniosą się do świata Grecji i Rzymu w starożytności. Spotkanie łączy elementy historii sztuki z praktycznym działaniem twórczym, pozwalając nie tylko poznać technikę mozaiki, ale także stworzyć własną dekoracyjną kompozycję. Podczas warsztatów uczestnicy dowiedzą się, czym jest mozaika oraz jaką rolę pełniła w przestrzeni publicznej i prywatnej – od domów i łaźni po świątynie. Inspiracją będą m.in. zachowane dzieła z Pompei, które do dziś zachwycają bogactwem wzorów i symboliki.

W części praktycznej każdy uczestnik zaprojektuje i wykona własną mozaikę z ceramicznych elementów (tzw. tessery). Praca odbywa się krok po kroku – od szkicu, przez układanie elementów, aż po przygotowanie do wykończenia.

Warsztaty mają charakter kameralny, co zapewnia komfort pracy i indywidualne wsparcie ze strony prowadzącego. Uczestnicy wychodzą z zajęć z własnoręcznie wykonaną pracą.